---

Articol Original

A.O. „Părinți Solidari” oferă detalii despre proiectul „Sporirea transparenței și eficienței achizițiilor publice realizate de Ministerul Educației și Cercetării”

Bugetele instituțiilor publice ar trebui să fie un subiect de interes pentru toți cetățenii care plătesc impozite și contribuții la stat. Chiar și așa, bugetul unei instituții de stat este încă perceput abstract, asta deși este un bun public comun despre care contribuabilii au dreptul să cunoască cum este gestionat. Din păcate, nici instituțiile de stat nu sunt prea transparente privind achizițiile publice și bugetul acestora. Acest lucru a fost semnalat și de către A.O. „Părinți Solidari”, care a luat în vizor Ministerul Educației și Cercetării (MEC) și instituțiile subordonate acestuia, în cadrul proiectului „Sporirea transparenței și eficienței achizițiilor publice realizate de MEC”. Acesta este implementat de către A.O. „Părinți Solidari” în perioada aprilie 2022 – februarie 2023 cu suportul financiar al Institutului pentru Dezvoltare și Inițiative Sociale (IDIS) „Viitorul și al Fondului de Parteneriat pentru Transparență (SUA) în cadrul proiectului „Consolidarea integrității în achizițiile publice”.

„Analizăm constant modul în care sunt cheltuiți banii publici în sistemul educațional”

În cadrul unei interviu, reprezentanții „Părinți Solidari” au oferit detalii despre proiect, scopul acestuia, acțiunile întreprinse, dar și rezultatele deja vizibile privind procesul de transparentizare a MEC. Demararea proiectului a fost determinată de multiplele încălcări care persistă de ani buni la capitolul transparența bugetară, dar și în procesul de realizare a achizițiilor publice ale MEC, susține A.O. „Părinți Solidari”, care se califică drept o organizație care apără interesele copiilor, în special dreptul la educație de calitate.

„Urmărim și analizăm constant modul în care sunt cheltuiți banii publici în sistemul educațional. În cadrul monitorizării am observat o listă substanțială de încălcări și neajunsuri la capitolul transparență bugetară și achiziții publice. Deoarece lucrurile nu se schimbau spre bine, am decis să ne axăm o perioadă mai îndelungată pe analiza și sistematizarea problemelor depistate”, a declarat Ala Revenco, directoarea executivă a A.O. „Părinți Solidari”.

Întrebați de ce tema achizițiilor publice ar trebui să fie importantă pentru societate, A.O. „Părinți Solidari” subliniază faptul că sursele financiare din care sunt realizate acestea reprezintă bani publici, deci bani ai tuturor oamenilor care achită taxe și contribuții la stat. Din păcate, în societate se atestă un nivel scăzut de interes pentru banii publici. Astfel, se creează un mediu favorabil pentru corupție și utilizarea ineficientă a banilor publici.

„Bugetul public, care este format din aceste contribuții ale cetățenilor, este deseori tratat și văzut ca ceva abstract care aparține doar instituției ce îl gestionează, nu ca un bun public al întregii societăți. Drept consecință, în procesul de gestionare a acestora apare tentația ca acești bani să fie utilizați în interese personale. Din cauza procesului destul de complex a derulării unei achiziții publice, proveniența și utilizarea resurselor financiare în cadrul acestei proceduri nu este prea bine înțeleasă nici de majoritatea cetățenilor, nici de unii funcționari responsabili de achiziții”, adăugă Vera Acostandei, coordonatoare proiect A.O. „Părinți Solidari”.

Pentru a-și atinge obiectivul, asociația și-a propus să acționeze în trei direcții.

„Monitorizăm achizițiile și transparența financiară a Ministerului, informăm societatea despre domeniul respectiv, dar o și implicăm în acest proces. Totodată, realizăm o campanie de advocacy pentru a îmbunătăți transparența bugetară și procesul de achiziții publice ale MEC”, a menționat V. Acostandei.

Mai multe acțiuni au fost deja întreprinse pentru a informa societatea privind achizițiile publice din cadrul MEC. Asociația menționează cîteva infografice, un ghid video despre accesarea informațiilor privind achizițiile realizate de MEC, în proces de realizare, precum și alte câteva articole privind monitorizarea acestora. Totodată, Asociația a realizat o emisiune live alături de părinți, experți și reprezentanți ai MEC.

„Am abordat mai multe subiecte, printre care achiziționarea manualelor școlare, principalele categorii de cheltuieli ale MEC, procedurile de achiziție transparente și mai puțin transparente”, susține A. Revenco.

Mai multe detalii despre subiectele discutate în cadrul emisiunii pot fi găsite în comunicatul publicat pe pagina de FB a A.O. „Părinți Solidari”.

Întrebată despre principalele lacune identificate în procesul de analiză al transparenței achizițiilor publice realizate de MEC, A.O. „Părinți Solidari” enumeră lipsa de pe site-ul MEC a planurilor de achiziții, anularea a trei proceduri de achiziții de manuale din totalul a cinci lansate în ultimii patru ani, dar și favorizarea anumitor agenți economici în cadrul procedurilor de achiziții. Totodată, se menționează că și Curtea de Conturi a identificat mai multe încălcări admise de MEC la procurarea diverselor bunuri și servicii.

Încotro sunt orientate principalele cheltuieli ale MEC?

Potrivit asociației, principalele cheltuieli ale MEC în anul 2022 sunt orientate spre achiziționarea serviciilor educaționale (realizarea planului de pregătire a cadrelor de specialitate), a manualelor școlare și realizarea lucrărilor de reconstrucție și modernizare a centrelor de excelență. Pentru părinți, achizițiile de interes major ar trebui să fie cele de achiziționare de manuale, pentru că abaterile admise în cadrul efectuării acestora duc la procurarea bunurilor și serviciilor neconforme sau de proastă calitate, respectiv, afectează în mod direct atât elevii cât și părinții acestora, susține A.O. „Părinți Solidari”.

În contextul acestor realități, asociația susține că este nevoie de un efort comun al societății pentru a îmbunătăți lucrurile.

„Dacă vorbim de implicare, datorită Legii privind accesul la informație oricine are dreptul de a avea acces la informațiile de interes public, iar achizițiile se încadrează în această categorie. Respectiv, orice persoană interesată poate monitoriza cum sunt cheltuiți banii publici, inclusiv poate monitoriza și analiza achizițiile publice ale oricărei autorități - fie minister, fie instituție de învățământ din localitate. Termenul maxim în care autoritatea este obligată să răspundă la o solicitare de informație este de 15 zile lucrătoare sau trei săptămâni calendaristice”, informează A.O. „Părinți Solidari.

Nota 6 din 10

La final, întrebați cât de transparent este MEC în privința repartizării și transparenței administrării resurselor financiare, dar și a informării, pe o scară de 1 la 10, A.O. „Părinți Solidari” a oferit un calificativ de șase puncte. Asociația a argumentat și de ce:

„Suntem exigenți în privința notei? Da! și avem și argumente:

1. În ultimii ani MEC a beneficiat de un suport impresionat al partenerilor de dezvoltare, inclusiv și sub aspectul dotării tehnice și al digitalizării. Acest fapt ar trebui să-și pună amprenta și asupra calității informațiilor publicate.

2. MEC are suficient personal și chiar direcții responsabile de asigurarea transparenței și a realizării corecte și eficiente al bugetului alocat.

3. În prezent, informația publicată pe pagina web a MEC nu este tocmai prietenoasă pentru cetățenii care caută anumite răspunsuri și pe care speră să le găsească accesând site-ul MEC. Încă nu sunt disponibile informații importante precum cea despre bugetul planificat al MEC. Unele informații sunt incomplete, iar altele publicate la compartimente necorespunzătoare, susține asociația^[1].

Cum asigurăm durabilitatea proiectului?

“Acest proiect se vrea a fi un catalizator de schimbări pozitive în domeniul procedurilor de achiziții publice. Realizat cu succes și cu acordul tuturor părților implicate, el va oferi un șir de avantaje atît beneficiarilor direcți cît și indirecți: Ministerul Educației și Cercetării își va spori credibilitatea în fața publicului larg prin deschiderea către colaborare cu societatea civilă și acceptarea sugestiilor pozitive. Ulterior, va fi îmbunătățit accesul la informația publică oferită de instituția sus-menționată.

Prin sensibilizarea atenției publice vis-a-vis de monitorizarea AP (prin implicarea părinților în scrierea articolelor) vom avea părinți informați, interesați și activi în domeniul achizițiilor publice la nivel de instituții publice de învățămînt. Ei vor avea capacitatea de a monitoriza procedurile de achiziții publice, respectiv, vor contribui colectiv la transparența acestora. De aceea invităm cît mai multe persoane interesate să ne fie alături și să se implice în acest proces complex, dar și foarte interesant” menționează A.O. „Părinți Solidari.

^[1] Articolul a fost realizat în cadrul proiectului „Sporirea transparenței și eficienței achizițiilor publice realizate de MEC” care este desfășurat de AO „Părinți Solidari”, în calitate de beneficiar de sub-grant al proiectului „Consolidarea integrității în achizițiile publice”. Inițiativa este implementată de către Institutul pentru Dezvoltare și Inițiative Sociale (IDIS) „Viitorul, în parteneriat cu Fondul de Parteneriat pentru Transparență (SUA) și urmărește susținerea reformelor în domeniul achizițiilor publice în Republica Moldova. Opiniile exprimate în articol reprezintă responsabilitatea exclusivă a Asociației Obștești „Părinți Solidari” și nu reflectă sub nicio formă punctele de vedere ale IDIS „Viitorul” și Fondului de Parteneriat pentru Transparență.

---

Traducere Automata

A.O. "Solidary Parents" provides details about the project "Increasing the transparency and efficiency of public procurements carried out by the Ministry of Education and Research"

The budgets of public institutions should be a subject of interest to all citizens who pay taxes and contributions to the state. Even so, the budget of a state institution is still perceived abstractly, although it is a common public good about which taxpayers have the right to know how it is managed. Unfortunately, state institutions are not too transparent about public procurement and their budget either. This was also reported by the Ngo "Solidary Parents", which took into account the Ministry of Education and Research (MEC) and its subordinated institutions, within the project "Increasing the transparency and efficiency of public procurements carried out by mec". It is implemented by A.O. "Solidary Parents" between April 2022 and February 2023 with the financial support of the Institute for Development and Social Initiatives (IDIS) "Viitorul and the Partnership Fund for Transparency (USA) within the project "Strengthening integrity in public procurement".

"We are constantly analyzing how public money is spent in the education system"

During an interview, the representatives of "Solidary Parents" offered details about the project, its purpose, the actions taken, but also the already visible results regarding the process of transparency of the MeC. The start of the project was determined by the multiple violations that persist for years in terms of budgetary transparency, but also in the process of carrying out the public procurements of the MeC, argues A.O. "Solidary Parents", which qualifies as an organization that defends the interests of children, especially the right to quality education.

"We are constantly watching and analyzing how public money is spent in the education system. In the framework of monitoring, we have seen a substantial list of infringements and shortcomings in the area of budgetary transparency and public procurement. As things did not change for the better, we decided to focus for a longer period on analyzing and systematizing the detected problems", said Ala Revenco, executive director of A.O. "Solidary Parents".

Asked why the topic of public procurement should be important for society, A.O. "Solidary Parents" points out that the financial sources from which they are made represent public money, so money of all the people who pay taxes and contributions to the state. Unfortunately, there is a low level of interest in public money in society. This creates a favorable environment for corruption and inefficient use of public money.

"The public budget, which is made up of these contributions of citizens, is often treated and seen as something abstract that belongs only to the institution that manages it, not as a public good of the entire society. As a consequence, in the process of managing them, the temptation arises for this money to be used for personal purposes. Due to the rather complex process of conducting a public procurement, the provenance and use of financial resources in this procedure is not very well understood either by the majority of citizens or by some officials responsible for procurement", adds Vera Acostandei, project coordinator of A.O. "Solidary Parents".

In order to achieve its goal, the association aimed to act in three directions.

"We monitor the acquisitions and the financial transparency of the Ministry, we inform the company about the respective field, but we also involve it in this process. At the same time, we are conducting an advocacy campaign to improve the budgetary transparency and the public procurement process of mec", mentioned V. Acostandei.

Several actions have already been taken to inform the company about the public procurement within the MEC. The association mentions some Infografic, a video guide on accessing information on purchases made by MEC, in the process of realization, as well as several other articles on their monitoring. At the same time, the Association made a live show together with parents, experts and representatives of the MEC.

"We approached several topics, including the purchase of school textbooks, the main categories of expenses of the Ministry of Education and Research, transparent and less transparent procurement procedures," says A. Revenco.

More details about the topics discussed in the show can be found in the press release published on the FB page of the A.O. "Solidary Parents".

Asked about the main gaps identified in the process of analyzing the transparency of public procurement carried out by MEC, A.O. "Solidari Parents" lists the lack of procurement plans on the MEC website, the cancellation of three procedures for the procurement of textbooks out of the total of five launched in the last four years, but also the favoring of certain economic agents in the procurement procedures. At the same time, it is mentioned that the Court of Accounts has also identified several violations admitted by mec when purchasing various goods and services.

Where are mec's main expenditures oriented?

According to the association, the main expenses of the Ministry of Education and Research in 2022 are oriented towards the acquisition of educational services (the realization of the training plan for specialized staff), of school textbooks and the carrying out of works for the reconstruction and modernization of centers of excellence. For parents, purchases of major interest should be those of purchasing textbooks, because the deviations admitted in their performance lead to the purchase of non-compliant or poor quality goods and services, respectively, directly affect both students and their parents, argues A.O. "Parents Solidari".

In the context of these realities, the association argues that a joint effort of society is needed to improve things.

"If we talk about involvement, thanks to the Law on Access to Information, everyone has the right to have access to information of public interest, and acquisitions fall into this category. Respectively, any interested person can monitor how public money is spent, including monitoring and analyzing the public procurement of any authority - either a ministry or an educational institution in the locality. The maximum time limit within which the authority is obliged to respond to a request for information is 15 working days or three calendar weeks", informs the A.O. "Joint Parents.

Note 6 of 10

Finally, when asked how transparent the MEC is regarding the distribution and transparency of the management of financial resources, but also of the information, on a scale of 1 to 10, A.O. "Solidary Parents" offered a six-point rating. The association also argued why:

"Are we demanding on the note? Yes! and we also have arguments:

1. In recent years, MEC has benefited from an impressive support of the development partners, including also in terms of technical equipment and digitalization. This should also make its mark on the quality of the information published.

2. The MEC has sufficient staff and even directorates responsible for ensuring transparency and the correct and efficient implementation of the allocated budget.

3. Currently, the information published on the MEC website is not exactly friendly for citizens who are looking for certain answers and who they hope to find by accessing the MEC website. Important information such as the one about mec's planned budget is not yet available. Some information is incomplete and others published in inappropriate compartments, the association claims^[1].

How do we ensure the sustainability of the project?

"This project is intended to be a catalyst for positive changes in the field of public procurement procedures. Successfully carried out and with the agreement of all parties involved, it will offer a number of advantages to both direct and indirect beneficiaries: the Ministry of Education and Research will increase its credibility in front of the general public by opening up to collaboration with civil society and accepting positive suggestions. Subsequently, the access to public information provided by the above-mentioned institution will be improved.

By raising awareness of public attention vis-à-vis PA monitoring (through the involvement of parents in writing articles) we will have informed, interested and active parents in the field of public procurement at the level of public educational institutions. They will have the capacity to monitor public procurement procedures, i.e. they will collectively contribute to their transparency. That is why we invite as many people as possible interested to be with us and to get involved in this complex process, but also very interesting", mentions A.O. "Solidary Parents.

^[1] The article was produced within the project "Increasing the transparency and efficiency of public procurement by MEC" which is carried out by NGO "Solidary Parents", as sub-grant beneficiary of the project "Strengthening integrity in public procurement". The initiative is implemented by the Institute for Development and Social Initiatives (IDIS) "Viitorul", in partnership with the Transparency Partnership Fund (USA) and aims to support reforms in the field of public procurement in the Republic of Moldova. The opinions expressed in the article are the sole responsibility of the Public Association "Solidary Parents" and do not reflect in any way the views of IDIS "Viitorul" and the Partnership Fund for Transparency.

---

Traducere Automata

A.O. "Genitori solidali" fornisce dettagli sul progetto "Aumentare la trasparenza e l'efficienza degli appalti pubblici svolti dal Ministero dell'Istruzione e della Ricerca"

I bilanci delle istituzioni pubbliche dovrebbero essere oggetto di interesse per tutti i cittadini che pagano tasse e contributi allo Stato. Anche così, il bilancio di un'istituzione statale è ancora percepito astrattamente, sebbene sia un bene pubblico comune su cui i contribuenti hanno il diritto di sapere come viene gestito. Sfortunatamente, le istituzioni statali non sono troppo trasparenti nemmeno sugli appalti pubblici e sul loro bilancio. Lo ha riferito anche la ONG "Genitori solidali", che ha tenuto conto del Ministero dell'Istruzione e della Ricerca (MEC) e delle sue istituzioni subordinate, nell'ambito del progetto "Aumentare la trasparenza e l'efficienza degli appalti pubblici effettuati da mec". È implementato da A.O. "Genitori solidali" tra aprile 2022 e febbraio 2023 con il sostegno finanziario dell'Istituto per lo sviluppo e le iniziative sociali (IDIS) "Viitorul e del Partnership Fund for Transparency (USA) nell'ambito del progetto "Rafforzare l'integrità negli appalti pubblici".

"Analizziamo costantemente come vengono spesi i soldi pubblici nel sistema educativo"

Durante un'intervista, i rappresentanti di "Genitori solidali" hanno offerto dettagli sul progetto, il suo scopo, le azioni intraprese, ma anche i risultati già visibili riguardanti il processo di trasparenza del MeC. L'avvio del progetto è stato determinato dalle molteplici violazioni che persistono da anni in termini di trasparenza di bilancio, ma anche nel processo di realizzazione degli appalti pubblici del MeC, sostiene A.O. "Genitori solidali", che si qualifica come un'organizzazione che difende gli interessi dei bambini, in particolare il diritto a un'istruzione di qualità.

"Stiamo costantemente osservando e analizzando come viene speso il denaro pubblico nel sistema educativo. Nel quadro del monitoraggio, abbiamo visto un elenco considerevole di infrazioni e carenze nel settore della trasparenza di bilancio e degli appalti pubblici. Poiché le cose non sono cambiate in meglio, abbiamo deciso di concentrarci per un periodo più lungo sull'analisi e la sistematizzazione dei problemi rilevati", ha dichiarato Ala Revenco, direttore esecutivo di A.O. "Genitori solidali".

Alla domanda sul perché il tema degli appalti pubblici dovrebbe essere importante per la società, A.O. "Genitori solidali" sottolinea che le fonti finanziarie da cui sono fatti rappresentano denaro pubblico, quindi denaro di tutte le persone che pagano tasse e contributi allo stato. Sfortunatamente, c'è un basso livello di interesse per il denaro pubblico nella società. Ciò crea un ambiente favorevole alla corruzione e all'uso inefficiente del denaro pubblico.

"Il bilancio pubblico, che è costituito da questi contributi dei cittadini, è spesso trattato e visto come qualcosa di astratto che appartiene solo all'istituzione che lo gestisce, non come un bene pubblico dell'intera società. Di conseguenza, nel processo di gestione, sorge la tentazione che questo denaro venga utilizzato per scopi personali. A causa del processo piuttosto complesso di conduzione di un appalto pubblico, la provenienza e l'uso delle risorse finanziarie in questa procedura non è molto ben compreso né dalla maggioranza dei cittadini né da alcuni funzionari responsabili degli appalti", aggiunge Vera Acostandei, coordinatrice del progetto di A.O. "Genitori solidali".

Per raggiungere il suo obiettivo, l'associazione mirava ad agire in tre direzioni.

"Monitoriamo le acquisizioni e la trasparenza finanziaria del Ministero, informiamo l'azienda sul rispettivo settore, ma la coinvolgiamo anche in questo processo. Allo stesso tempo, stiamo conducendo una campagna di advocacy per migliorare la trasparenza di bilancio e il processo di appalto pubblico di mec", ha affermato V. Acostandei.

Sono già state intraprese diverse azioni per informare l'azienda sugli appalti pubblici nell'ambito del MEC. L'associazione cita alcuni InformazionigRafic, una video guida sull'accesso alle informazioni sugli acquisti effettuati da MEC, in fase di realizzazione, nonché diversi altri articoli sul loro monitoraggio. Allo stesso tempo, l'Associazione ha realizzato uno spettacolo dal vivo insieme a genitori, esperti e rappresentanti del MEC.

"Abbiamo affrontato diversi argomenti, tra cui l'acquisto di libri di testo scolastici, le principali categorie di spese del Ministero dell'Istruzione e della Ricerca, procedure di appalto trasparenti e meno trasparenti", afferma A. Revenco.

Maggiori dettagli sugli argomenti trattati nello spettacolo si possono trovare nel comunicato stampa pubblicato sulla pagina FB dell'A.O. "Genitori solidali".

Alla domanda sulle principali lacune individuate nel processo di analisi della trasparenza degli appalti pubblici effettuato da MEC, A.O. "Solidari Parents" elenca la mancanza di piani di appalto sul sito web MEC, l'annullamento di tre procedure per l'approvvigionamento di libri di testo su un totale di cinque avviate negli ultimi quattro anni, ma anche il favorire alcuni agenti economici nelle procedure di appalto. Allo stesso tempo, si dice che la Corte dei conti ha anche identificato diverse violazioni ammesse da mec quando acquista vari beni e servizi.

Dove sono orientate le principali spese di mec?

Secondo l'associazione, le principali spese del Ministero dell'Istruzione e della Ricerca nel 2022 sono orientate verso l'acquisizione di servizi educativi (la realizzazione del piano di formazione per personale specializzato), di libri di testo scolastici e la realizzazione di lavori per la ricostruzione e l'ammodernamento di centri di eccellenza. Per i genitori, gli acquisti di maggiore interesse dovrebbero essere quelli di acquisto di libri di testo, perché le deviazioni ammesse nelle loro prestazioni portano all'acquisto di beni e servizi non conformi o di scarsa qualità, rispettivamente, influenzano direttamente sia gli studenti che i loro genitori, sostiene A.O. "Genitori Solidari".

Nel contesto di queste realtà, l'associazione sostiene che è necessario uno sforzo congiunto della società per migliorare le cose.

"Se parliamo di coinvolgimento, grazie alla legge sull'accesso alle informazioni, tutti hanno il diritto di avere accesso alle informazioni di interesse pubblico, e le acquisizioni rientrano in questa categoria. Rispettivamente, qualsiasi persona interessata può monitorare come viene speso il denaro pubblico, incluso il monitoraggio e l'analisi degli appalti pubblici di qualsiasi autorità - un ministero o un'istituzione educativa nella località. Il termine massimo entro il quale l'autorità è obbligata a rispondere a una richiesta di informazioni è di 15 giorni lavorativi o tre settimane di calendario", informa l'A.O . "Cogenitori.

Nota 6 di 10

Infine, alla domanda sulla trasparenza del MEC per quanto riguarda la distribuzione e la trasparenza della gestione delle risorse finanziarie, ma anche delle informazioni, su una scala da 1 a 10, A.O. "Genitori solidali" ha offerto un punteggio di sei punti. L'associazione ha anche sostenuto perché:

"Siamo esigenti sulla nota? Sì! E abbiamo anche argomenti:

1. Negli ultimi anni, MEC ha beneficiato di un notevole supporto dei partner di sviluppo, anche in termini di attrezzature tecniche e digitalizzazione. Ciò dovrebbe anche lasciare il segno sulla qualità delle informazioni pubblicate.

2. Il MEC dispone di personale sufficiente e persino di direzioni incaricate di garantire la trasparenza e l'esecuzione corretta ed efficiente del bilancio assegnato.

3. Attualmente, le informazioni pubblicate sul sito web MEC non sono esattamente amichevoli per i cittadini che cercano risposte certe e che sperano di trovare accedendo al sito MEC. Informazioni importanti come quella sul budget pianificato di mec non sono ancora disponibili. Alcune informazioni sono incomplete e altre pubblicate in compartimenti inappropriati, afferma l'associazione^[1].

Come garantiamo la sostenibilità del progetto?

"Questo progetto vuole essere un catalizzatore per cambiamenti positivi nel campo delle procedure di appalto pubblico. Realizzato con successo e con l'accordo di tutte le parti coinvolte, offrirà una serie di vantaggi sia ai beneficiari diretti che indiretti: il Ministero dell'Istruzione e della Ricerca aumenterà la sua credibilità di fronte al grande pubblico aprendosi alla collaborazione con la società civile e accettando suggerimenti positivi. Successivamente, l'accesso alle informazioni pubbliche fornite dalla suddetta istituzione sarà migliorato.

Aumentando la consapevolezza dell'attenzione pubblica nei confronti del monitoraggio della PA (attraverso il coinvolgimento dei genitori nella scrittura di articoli) avremo genitori informati, interessati e attivi nel campo degli appalti pubblici a livello di istituzioni educative pubbliche. Avranno la capacità di monitorare le procedure di appalto pubblico, ossia contribuiranno collettivamente alla loro trasparenza. Ecco perché invitiamo quante più persone possibili interessate a stare con noi e ad essere coinvolte in questo processo complesso, ma anche molto interessante", afferma A.O. "Genitori solidali.

^[1] L'articolo è stato prodotto nell'ambito del progetto "Aumentare la trasparenza e l'efficienza degli appalti pubblici da parte di MEC" che viene realizzato dalla ONG "Solidary Parents", come sub-beneficiario del progetto "Rafforzare l'integrità negli appalti pubblici". L'iniziativa è attuata dall'Istituto per lo sviluppo e le iniziative sociali (IDIS) "Viitorul", in collaborazione con il Transparency Partnership Fund (USA) e mira a sostenere le riforme nel settore degli appalti pubblici nella Repubblica di Moldova. Le opinioni espresse nell'articolo sono di esclusiva responsabilità dell'Associazione pubblica "Genitori solidali" e non riflettono in alcun modo le opinioni di IDIS "Viitorul" e del Fondo di partenariato per la trasparenza.

---

Traducere Automata

А.О. «Солідарні батьки» надає детальну інформацію про проект «Підвищення прозорості та ефективності державних закупівель, що здійснюються Міністерством освіти і науки»

Бюджети державних установ повинні бути предметом інтересу для всіх громадян, які сплачують податки і внески в державу. Незважаючи на це, бюджет державної установи все одно сприймається абстрактно, хоча це звичайне суспільне благо, про яке платники податків мають право знати, як ним управляють. На жаль, державні інституції також не надто прозорі щодо державних закупівель та їх бюджету. Про це повідомила і ГО «Солідарні батьки», яка врахувала Міністерство освіти і науки (МЕК) та підпорядковані йому установи, в рамках проекту «Підвищення прозорості та ефективності державних закупівель, що здійснюються МЕК». Він реалізується А.О. «Солідарні батьки» з квітня 2022 року по лютий 2023 року за фінансової підтримки Інституту розвитку та соціальних ініціатив (IDIS) «Viitorul та Фонду партнерства прозорості (США) в рамках проєкту «Зміцнення доброчесності в публічних закупівлях».

«Ми постійно аналізуємо, як витрачаються державні гроші в системі освіти»

Під час інтерв'ю представники «Солідарних батьків» запропонували детальну інформацію про проект, його мету, вжиті заходи, а також вже видимі результати щодо процесу прозорості МЕК. Старт проекту був визначений численними порушеннями, які зберігаються роками з точки зору бюджетної прозорості, а також у процесі проведення державних закупівель МЕК, вважає А.О. «Солідарні батьки», що кваліфікується як організація, що відстоює інтереси дітей, особливо право на якісну освіту.

«Ми постійно спостерігаємо і аналізуємо, як витрачаються державні гроші в системі освіти. У рамках моніторингу ми побачили значний перелік порушень та недоліків у сфері бюджетної прозорості та державних закупівель. Оскільки все змінилося не в кращу сторону, ми вирішили зосередитися на більш тривалий період на аналізі та систематизації виявлених проблем», - сказала Ала Ревенко, виконавчий директор A.O. «Солідарні батьки».

Відповідаючи на запитання, чому тема державних закупівель має бути важливою для суспільства, А.О. «Солідарні батьки» зазначає, що фінансові джерела, з яких вони виготовляються, являють собою державні гроші, тобто гроші всіх людей, які сплачують податки та внески державі. На жаль, в суспільстві спостерігається низький рівень інтересу до державних грошей. Це створює сприятливе середовище для корупції та неефективного використання державних грошей.

«До громадського бюджету, який складається з цих внесків громадян, часто ставляться і розглядають як щось абстрактне, що належить лише тій установі, яка ним керує, а не як суспільне благо всього суспільства. Як наслідок, в процесі управління ними виникає спокуса використовувати ці гроші в особистих цілях. У зв'язку з досить складним процесом проведення державної закупівлі походження та використання фінансових ресурсів у цій процедурі не дуже добре розуміється ні більшістю громадян, ні деякими посадовими особами, відповідальними за закупівлі», – додає Віра Акостандей, координатор проекту А.О. «Солідарні батьки».

Для того щоб досягти своєї мети, об'єднання ставило за мету діяти в трьох напрямках.

«Ми стежимо за придбаннями та фінансовою прозорістю Міністерства, інформуємо компанію про відповідну сферу, але також залучаємо її до цього процесу. Водночас ми проводимо адвокаційну кампанію з метою підвищення бюджетної прозорості та процесу державних закупівель МСЕК», — зазначив В. Акостандей.

Вже зроблено кілька дій для інформування компанії про проведення державних закупівель в рамках МЕК. В асоціації згадуються деякі Інформаціяgрафік, відеоінструкція з доступу до інформації про покупки, здійснені МЕК, в процесі реалізації, а також ще кілька статей по їх моніторингу. Тоді ж Асоціація зробила живе шоу разом з батьками, експертами та представниками МЕК.

«Ми підійшли до кількох тем, серед яких закупівля шкільних підручників, основні категорії видатків Міністерства освіти і науки, прозорі та менш прозорі процедури закупівель», — каже А. Ревенко.

Детальніше з темами, що обговорюються в шоу, можна ознайомитися в прес-релізі , опублікованому на ФБ-сторінці А.О. «Солідарні батьки».

Відповідаючи на запитання про основні прогалини, виявлені в процесі аналізу прозорості державних закупівель, що проводяться МЕК, А.О. «Солідарі батьки» перераховує відсутність планів закупівель на сайті МЕК, скасування трьох процедур закупівлі підручників із загальної кількості п'яти, розпочатих за останні чотири роки, а також надання переваги певним суб'єктам господарювання в процедурах закупівель. Водночас зазначається, що Суд рахунків також виявив кілька порушень, допущених МЕК при купівлі різних товарів та послуг.

На що орієнтуються основні видатки МЕК?

За даними асоціації, основні видатки Міністерства освіти і науки у 2022 році зорієнтовані на придбання освітніх послуг (реалізація плану підготовки профільних кадрів), шкільних підручників та проведення робіт з реконструкції та модернізації центрів передового досвіду. Для батьків великим інтересом повинні бути покупки придбання підручників, адже відхилення, допущені в їх виконанні, призводять до придбання невідповідних або неякісних товарів і послуг, відповідно, безпосередньо впливають як на учнів, так і на їх батьків, стверджує А.О. «Батьки Солідари».

У контексті цих реалій асоціація стверджує, що для поліпшення речей потрібні спільні зусилля суспільства.

«Якщо говорити про причетність, то завдяки Закону «Про доступ до інформації» кожен має право мати доступ до інформації, що становить суспільний інтерес, і придбання належать до цієї категорії. Відповідно, будь-яка зацікавлена особа може стежити за тим, як витрачаються державні гроші, в тому числі контролювати і аналізувати держзакупівлі будь-якого органу - або міністерства, або навчального закладу в населеному пункті. Максимальний строк, протягом якого орган зобов'язаний відповісти на запит на інформацію, становить 15 робочих днів або три календарні тижні", - інформує А.О. "Спільні батьки.

Примітка 6 з 10

Нарешті, на питання про те, наскільки прозорою є МЕК щодо розподілу та прозорості управління фінансовими ресурсами, а також інформації, за шкалою від 1 до 10, А.О. «Солідарні батьки» запропонували шестибальну оцінку. Асоціація також аргументувала це тим, чому:

"Ми вимагаємо на замітку? Так! І у нас також є аргументи:

1. В останні роки МЕК скористалася вражаючою підтримкою партнерів з розвитку, в тому числі і з точки зору технічного оснащення та цифровізації. Це також повинно зробити свій відбиток на якості інформації, що публікується.

2. МЕК має достатній штат і навіть директорати, відповідальні за забезпечення прозорості та правильне та ефективне виконання виділеного бюджету.

3. Наразі інформація, опублікована на сайті МЕК, не зовсім дружня для громадян, які шукають певні відповіді і яких сподіваються знайти, зайшовши на сайт МЕК. Важливої інформації, наприклад, про запланований бюджет МЕК, поки що немає. Деяка інформація є неповною, а інша публікується в невідповідних відсіках, стверджує ^{асоціація[1]}.

Як ми забезпечуємо сталість проекту?

«Цей проект покликаний стати каталізатором позитивних змін у сфері процедур державних закупівель. Успішно проведена та за згодою всіх залучених сторін, вона надасть ряд переваг як прямим, так і непрямим бенефіціарам: Міністерство освіти та досліджень підвищить свій авторитет перед широкою громадськістю, відкрившись для співпраці з громадянським суспільством та приймаючи позитивні пропозиції. Згодом доступ до публічної інформації, що надається вищезазначеною установою, буде покращено.

Підвищуючи обізнаність громадськості щодо моніторингу ПА (через залучення батьків до написання статей), ми матимемо поінформованих, зацікавлених та активних батьків у сфері державних закупівель на рівні державних навчальних закладів. Вони матимуть можливість контролювати процедури державних закупівель, тобто колективно сприятимуть їх прозорості. Саме тому ми запрошуємо якомога більше зацікавлених людей бути з нами і долучитися до цього складного процесу, але й дуже цікавого», – згадує А.О. «Солідарні батьки.

^[1] Стаття підготовлена в рамках проекту «Підвищення прозорості та ефективності державних закупівель БВР», який здійснюється ГО «Солідарні батьки», як субгрантовий бенефіціар проекту «Зміцнення доброчесності в публічних закупівлях». Ініціатива реалізується Інститутом розвитку та соціальних ініціатив (IDIS) «Viitorul», у партнерстві з Фондом прозорості (США) та спрямована на підтримку реформ у сфері державних закупівель у Республіці Молдова. Думки, висловлені в статті, є виключною відповідальністю Громадського об'єднання «Солідарні батьки» і жодним чином не відображають точку зору ІДІЛ «Viitorul» та Фонду прозорості партнерства.

---

Traducere Automata

А.О. "Солидарни родители" предоставя подробности за проект "Повишаване на прозрачността и ефективността на обществените поръчки, осъществявани от Министерството на образованието и научните изследвания"

Бюджетите на публичните институции трябва да бъдат обект на интерес за всички граждани, които плащат данъци и вноски в държавата. Въпреки това бюджетът на една държавна институция все още се възприема абстрактно, въпреки че е общо обществено благо, за което данъкоплатците имат право да знаят как се управлява. За съжаление, държавните институции не са твърде прозрачни и по отношение на обществените поръчки и техния бюджет. Това съобщи и неправителствената организация "Солидарни родители", която взе предвид Министерството на образованието и научните изследвания (МЕК) и подчинените му институции, в рамките на проекта "Повишаване на прозрачността и ефективността на обществените поръчки, извършвани от МЕК". Тя се осъществява от А.О. "Солидарни родители" между април 2022 г. и февруари 2023 г. с финансовата подкрепа на Института за развитие и социални инициативи (IDIS) "Viitorul и Фонда за партньорство за прозрачност (САЩ) в рамките на проект "Укрепване на почтеността в обществените поръчки".

"Непрекъснато анализираме как се харчат публичните средства в образователната система"

По време на интервю представителите на "Солидарни родители" предложиха подробности за проекта, неговата цел, предприетите действия, но и вече видимите резултати по отношение на процеса на прозрачност на МЕК. Стартът на проекта се определя от множеството нарушения, които продължават с години по отношение на бюджетната прозрачност, но и в процеса на изпълнение на обществените поръчки на МЕК, твърди А.О. "Солидарни родители", която се квалифицира като организация, която защитава интересите на децата, особено правото на качествено образование.

"Непрекъснато наблюдаваме и анализираме как се харчат публични средства в образователната система. В рамките на мониторинга станахме свидетели на съществен списък на нарушенията и недостатъците в областта на бюджетната прозрачност и обществените поръчки. Тъй като нещата не се промениха към по-добро, решихме да се съсредоточим за по-дълъг период върху анализирането и систематизирането на откритите проблеми", каза Ала Ревенко, изпълнителен директор на A.O. "Солидарни родители".

На въпрос защо темата за обществените поръчки трябва да е важна за обществото, А.О. "Солидарни родители" посочва, че финансовите източници, от които са направени, представляват публични пари, т.е. пари на всички хора, които плащат данъци и вноски в държавата. За съжаление, има ниско ниво на интерес към публичните пари в обществото. Това създава благоприятна среда за корупция и неефективно използване на публичните средства.

"Публичният бюджет, който се състои от тези вноски на гражданите, често се третира и разглежда като нещо абстрактно, което принадлежи само на институцията, която го управлява, а не като обществено благо на цялото общество. В резултат на това в процеса на управлението им възниква изкушението тези пари да се използват за лични цели. Поради доста сложния процес на провеждане на обществена поръчка, произходът и използването на финансовите ресурси в тази процедура не е много добре разбрано нито от мнозинството граждани, нито от някои длъжностни лица, отговорни за обществените поръчки", добавя Вера Акостандей, координатор на проекта на "Солидарни родители".

За да постигне целта си, сдружението имаше за цел да действа в три посоки.

"Следим придобиванията и финансовата прозрачност на министерството, информираме компанията за съответната сфера, но и я включваме в този процес. В същото време провеждаме застъпническа кампания за подобряване на бюджетната прозрачност и процеса на възлагане на обществени поръчки", спомена В. Акостандей.

Вече са предприети няколко действия за информиране на дружеството за обществената поръчка в рамките на МЕК. Асоциацията споменава някои Информацияgрафик, видео ръководство за достъп до информация за покупки, направени от MEC, в процес на реализация, както и няколко други статии за тяхното наблюдение. В същото време Асоциацията направи шоу на живо заедно с родители, експерти и представители на МЕК.

"Подходихме към няколко теми, включително закупуването на учебници, основните категории разходи на Министерството на образованието и научните изследвания, прозрачни и по-малко прозрачни процедури за възлагане на обществени поръчки", казва А. Ревенко.

Повече подробности за темите, обсъждани в предаването, можете да намерите в прессъобщението, публикувано на FB страницата на АО "Солидарни родители".

Запитан за основните пропуски, установени в процеса на анализ на прозрачността на обществените поръчки, извършван от MEC, A.O. "Солидари родители" изброява липсата на планове за възлагане на обществени поръчки на сайта на МЕК, отмяната на три процедури за възлагане на поръчки на учебници от общо петте, стартирани през последните четири години, но и фаворизирането на определени икономически агенти в процедурите за възлагане на обществени поръчки. В същото време се споменава, че Сметната палата е установила и няколко нарушения, допуснати от МЕК при закупуване на различни стоки и услуги.

Къде са ориентирани основните разходи на МЕК?

Според сдружението основните разходи на Министерството на образованието и научните изследвания през 2022 г. са ориентирани към придобиване на образователни услуги (реализиране на плана за обучение на специализиран персонал), на учебници и извършване на работи за реконструкция и модернизация на центрове за върхови постижения. За родителите покупки от голям интерес трябва да бъдат тези за закупуване на учебници, защото допуснатите отклонения при изпълнението им водят до закупуване на несъответстващи или некачествени стоки и услуги, съответно пряко засягат както учениците, така и техните родители, твърди А.О. "Родители Солидари".

В контекста на тези реалности асоциацията твърди, че са необходими съвместни усилия на обществото за подобряване на нещата.

"Ако говорим за участие, благодарение на Закона за достъп до информация всеки има право на достъп до информация от обществен интерес, а придобиванията попадат в тази категория. Съответно всяко заинтересовано лице може да следи как се харчат публичните средства, включително да следи и анализира обществените поръчки на всеки орган - било то министерство или учебно заведение в населеното място. Максималният срок, в който органът е длъжен да отговори на искане за информация, е 15 работни дни или три календарни седмици", информира ОО "Съвместни родители.

Забележка 6 от 10

Накрая, на въпроса колко прозрачен е MEC по отношение на разпределението и прозрачността на управлението на финансовите ресурси, но също и на информацията, по скала от 1 до 10, A.O. "Солидарни родители" предложи оценка от шест точки. Асоциацията също така аргументира защо:

"Настояваме ли за бележката? Да! И ние също имаме аргументи:

1. През последните години MEC се възползва от впечатляващата подкрепа на партньорите за развитие, включително и по отношение на техническото оборудване и дигитализацията. Това следва също така да остави своя отпечатък върху качеството на публикуваната информация.

2. МЕК разполага с достатъчно персонал и дори дирекции, отговорни за осигуряване на прозрачност и правилно и ефективно изпълнение на отпуснатия бюджет.

3. В момента информацията, публикувана на сайта на МЕК, не е точно приятелска за гражданите, които търсят определени отговори и които се надяват да намерят чрез достъп до уебсайта на МЕК. Важна информация като тази за планирания бюджет на МЕК все още не е налична. Част от информацията е непълна, а други публикувани в неподходящи отделения, твърди асоциацията^[1].

Как да гарантираме устойчивостта на проекта?

"Този проект има за цел да бъде катализатор за положителни промени в областта на процедурите за възлагане на обществени поръчки. Успешно проведена и със съгласието на всички участващи страни, тя ще предложи редица предимства както на преките, така и на непреките бенефициенти: Министерството на образованието и научните изследвания ще повиши доверието в себе си пред широката общественост, като се отвори за сътрудничество с гражданското общество и приеме положителни предложения. Впоследствие ще бъде подобрен достъпът до обществена информация, предоставяна от горепосочената институция.

Чрез повишаване на информираността на общественото внимание по отношение на мониторинга на ПА (чрез включването на родителите в писането на статии) ще имаме информирани, заинтересовани и активни родители в областта на обществените поръчки на ниво публични образователни институции. Те ще имат капацитета да наблюдават процедурите за възлагане на обществени поръчки, т.е. колективно ще допринасят за тяхната прозрачност. Затова каним колкото се може повече заинтересовани хора да бъдат с нас и да се включат в този сложен процес, но и много интересни", споменава А.О. "Солидарни родители.

^[1] Статията е изготвена в рамките на проект "Повишаване на прозрачността и ефективността на обществените поръчки от МЕК", който се осъществява от СНЦ "Солидарни родители", като подбенефициент по проект "Укрепване на почтеността в обществените поръчки". Инициативата се осъществява от Института за развитие и социални инициативи (IDIS) "Viitorul", в партньорство с Фонда за партньорство за прозрачност (САЩ) и има за цел да подкрепи реформите в областта на обществените поръчки в Република Молдова. Мненията, изразени в статията, са отговорност единствено на Сдружение "Солидарни родители" и не отразяват по никакъв начин вижданията на IDIS "Viitorul" и Фонда за партньорство за прозрачност.

---

Traducere Automata

АО «Солидарные родители» подробно рассказывает о проекте «Повышение прозрачности и эффективности государственных закупок, осуществляемых Министерством образования и науки»

Бюджеты государственных учреждений должны быть предметом интереса для всех граждан, которые платят налоги и взносы государству. Тем не менее, бюджет государственного учреждения по-прежнему воспринимается абстрактно, хотя это общее общественное благо, о котором налогоплательщики имеют право знать, как им управляют. К сожалению, государственные учреждения также не слишком прозрачны в отношении государственных закупок и своего бюджета. Об этом также сообщила нпо «Солидарные родители», которая приняла во внимание Министерство образования и науки (MEC) и его подведомственные учреждения в рамках проекта «Повышение прозрачности и эффективности государственных закупок, осуществляемых MEC». Он реализуется АО «Солидарные родители» в период с апреля 2022 года по февраль 2023 года при финансовой поддержке Института развития и социальных инициатив (ИДИС) «Viitorul» и Фонда партнерства прозрачности (США) в рамках проекта «Укрепление добросовестности в государственных закупках».

«Мы постоянно анализируем, как расходуются государственные деньги в системе образования»

В ходе интервью представители «Солидарных родителей» рассказали подробности о проекте, его цели, предпринятых действиях, а также уже видимые результаты относительно процесса прозрачности МЕК. Старт проекта был определен многочисленными нарушениями, которые сохраняются годами с точки зрения бюджетной прозрачности, а также в процессе осуществления государственных закупок МЕК, утверждает АО «Солидарные родители», которое квалифицируется как организация, защищающая интересы детей, особенно право на качественное образование.

«Мы постоянно наблюдаем и анализируем, как расходуются государственные деньги в системе образования. В рамках мониторинга мы увидели существенный перечень нарушений и недостатков в сфере бюджетной прозрачности и государственных закупок. Поскольку ситуация не изменилась к лучшему, мы решили сосредоточиться на более длительный период на анализе и систематизации обнаруженных проблем», - сказала Ала Ревенко, исполнительный директор АО «Солидарные родители».

Отвечая на вопрос, почему тема государственных закупок должна быть важна для общества, АО «Солидарные родители» указывает, что финансовые источники, из которых они сделаны, представляют собой государственные деньги, а значит, деньги всех людей, которые платят налоги и взносы государству. К сожалению, в обществе наблюдается низкий уровень интереса к государственным деньгам. Это создает благоприятную среду для коррупции и неэффективного использования государственных денег.

«Государственный бюджет, который состоит из этих взносов граждан, часто рассматривается и рассматривается как нечто абстрактное, принадлежащее только институту, который им управляет, а не как общественное благо всего общества. Как следствие, в процессе управления ими возникает соблазн использовать эти деньги в личных целях. Из-за достаточно сложного процесса проведения государственных закупок происхождение и использование финансовых ресурсов в этой процедуре не очень хорошо понимают ни большинство граждан, ни некоторые должностные лица, ответственные за закупки», - добавляет Вера Акостандей, координатор проекта АО «Солидарные родители».

Для достижения своей цели ассоциация стремилась действовать в трех направлениях.

«Мы следим за приобретениями и финансовой прозрачностью министерства, информируем компанию о соответствующей сфере, но также вовлекаем ее в этот процесс. В то же время мы проводим адвокационную кампанию по повышению бюджетной прозрачности и процесса государственных закупок MEC», - отметил В. Акостандей.

Уже предпринято несколько действий по информированию компании о государственных закупках в рамках МЭК. Ассоциация упоминает некоторые Информацияgрафик, видеогид по доступу к информации о покупках, совершенных МЭК, в процессе реализации, а также ряд других статей по их мониторингу. В то же время Ассоциация сделала живое шоу вместе с родителями, экспертами и представителями MEC.

«Мы подошли к нескольким темам, среди которых закупка школьных учебников, основные категории расходов Министерства образования и науки, прозрачные и менее прозрачные процедуры закупок», — говорит А. Ревенко.

Более подробно о темах, обсуждаемых в шоу, можно найти в пресс-релизе , опубликованном на странице FB АО «Солидарные родители».

Отвечая на вопрос об основных пробелах, выявленных в процессе анализа прозрачности государственных закупок, осуществляемых MEC, А.О. «Солидари Родители» перечисляет отсутствие планов закупок на веб-сайте MEC, отмену трех процедур закупки учебников из пяти, запущенных за последние четыре года, а также предпочтение некоторых экономических агентов в закупочных процедурах. В то же время упоминается, что Счетная палата также выявила несколько нарушений, допущенных MEC при покупке различных товаров и услуг.

На что ориентируются основные расходы MEC?

По данным ассоциации, основные расходы Министерства образования и науки в 2022 году ориентированы на приобретение образовательных услуг (реализация плана подготовки профильных кадров), школьных учебников и проведение работ по реконструкции и модернизации центров передового опыта. Для родителей наибольший интерес должны представлять покупки учебников, поскольку допущенные отклонения в их исполнении приводят к покупке несоответствующих или некачественных товаров и услуг, соответственно, напрямую затрагивают как учащихся, так и их родителей, утверждает А.О. «Родители Солидари».

В контексте этих реалий ассоциация утверждает, что для улучшения ситуации необходимы совместные усилия общества.

«Если говорить об участии, то благодаря Закону о доступе к информации каждый имеет право на доступ к информации, представляющей общественный интерес, и приобретения попадают в эту категорию. Соответственно, любое заинтересованное лицо может следить за тем, как расходуются государственные деньги, включая мониторинг и анализ госзакупок любого органа – либо министерства, либо учебного заведения населенного пункта. Максимальный срок, в течение которого орган обязан ответить на запрос о предоставлении информации, составляет 15 рабочих дней или три календарные недели», - сообщает А.О. «Совместные родители.

Примечание 6 из 10

Наконец, когда его спросили, насколько прозрачен MEC в отношении распределения и прозрачности управления финансовыми ресурсами, а также информацией, по шкале от 1 до 10, АО «Солидарные родители» предложили шестибалльную оценку. Ассоциация также аргументировала, почему:

«Требоваем ли мы на ноте? Да! и у нас также есть аргументы:

1. В последние годы MEC пользуется впечатляющей поддержкой партнеров по развитию, в том числе с точки зрения технического оснащения и цифровизации. Это также должно сказаться на качестве публикуемой информации.

2. МЧС располагает достаточным штатом сотрудников и даже дирекциями, ответственными за обеспечение прозрачности и правильного и эффективного исполнения выделенного бюджета.

3. В настоящее время информация, опубликованная на веб-сайте MEC, не совсем дружелюбна для граждан, которые ищут определенные ответы и которых они надеются найти, зайдя на веб-сайт MEC. Важная информация, такая как информация о запланированном бюджете MEC, пока недоступна. Некоторая информация является неполной, а другая опубликована в ненадлежащих разделах, утверждает ассоциация^[1].

Как мы обеспечиваем устойчивость проекта?

«Данный проект призван стать катализатором позитивных изменений в сфере процедур государственных закупок. Успешно проведенный и с согласия всех заинтересованных сторон, он предоставит ряд преимуществ как прямым, так и косвенным бенефициарам: Министерство образования и научных исследований повысит свой авторитет перед широкой общественностью, открывая возможности для сотрудничества с гражданским обществом и принимая позитивные предложения. Впоследствии будет улучшен доступ к общественной информации, предоставляемой вышеупомянутым учреждением.

Повышая осведомленность общественности о мониторинге ПА (через привлечение родителей к написанию статей), мы будем иметь информированных, заинтересованных и активных родителей в области государственных закупок на уровне государственных образовательных учреждений. Они будут иметь возможность контролировать процедуры государственных закупок, т.е. они будут коллективно способствовать их прозрачности. Именно поэтому мы приглашаем как можно больше заинтересованных людей быть с нами и включиться в этот сложный процесс, но и очень интересный», - отмечает А.О. «Солидарные родители.

^[1] Статья подготовлена в рамках проекта «Повышение прозрачности и эффективности государственных закупок МЭК», который осуществляется ОО «Солидарные родители», в качестве субгранта-бенефициара проекта «Укрепление добросовестности в государственных закупках». Инициатива реализуется Институтом развития и социальных инициатив (IDIS) «Viitorul» в партнерстве с Фондом партнерства прозрачности (США) и направлена на поддержку реформ в области государственных закупок в Республике Молдова. Мнения, выраженные в статье, являются исключительной ответственностью Общественного объединения «Солидарные родители» и никоим образом не отражают взгляды ИДИС «Viitorul» и Партнерского фонда прозрачности.

---

Articol Original

„Mă închin în fața fiecăruia, în semn de mulțumire...”

Cu ochii senini, ținându-și la piept fiica de doar câțiva ani și mulțumind celor din jur pentru ajutor – așa am cunoscut-o pe Elena M., o femeie între două vârste, originară din regiunea Kiev, Ucraina, cazată la Centrul pentru refugiați din satul Costești, Ialoveni. Are o viață complicată, spune ea. Muncește din greu ca să-și crească cei patru copii – trei băieți și o fată. Știe pe propria piele ce înseamnă să rămâi fără casă și fără masă. Spera să-și poată pune pe picioare micuții, dar războiul a forțat-o să ia calea pribegiei...

Elena M. nu știe dacă în Ucraina mai are casă. Trăiește de pe azi pe mâine. Dragostea de copii o ține pe linia de plutire. În primele zile de război nu a crezut că va fi nevoită să lase tot ce-a agonisit o viață. Spera că în scurt timp lucrurile se vor limpezi. Până a veni în Republica Moldova s-a ascuns în mai multe orașe ale Ucrainei. Nu se încumeta să-și părăsească țara natală. Când a înțeles că siguranța copiilor este în pericol a decis să se refugieze. Drumul spre Republica Moldova a fost anevoios. A trebuit să înfrunte un rând de zeci de km la vamă, iar copiii erau îmbrăcați sumar.

„Băieții aveau doar niște ciupici în picioare. Am lăsat casă, masă, nici nu știm dacă avem unde să ne întoarcem, nu știm dacă ne-a mai rămas ceva în Ucraina. Apreciem că suntem găzduiți aici, la Costești. Ne simțim ca acasă. Nu ne lipsește nimic. Copiii au hăinuțe călduroase, avem produse de igienă, mâncare caldă la timp. Nici nu credeam că poate fi atâta bunătate în lume. Sunt gata să mă închin în fața fiecăruia în semn de mulțumire”, spune recunoscătoare Elena.

Împreună cu cei trei băieți ai săi și fiica a fost găzduită la Centrul pentru refugiați din satul Costești, Ialoveni. Elena spune că a rămas impresionată de atitudinea cu care este tratată în cadrul Centrului de plasament temporar. Pentru a le facilita șederea, specialiștii din cadrul centrului, cu sprijinul Consiliul Danez pentru Refugiați (DRC) și AO „Institutum Virtutes Civilis” le oferă constant haine și produse de igienă personală.

Directoarea Casei de cultură din Costești, voluntară în cadrul Centrului de refugiați, Parascovia Marandici, spune că în prezent centrul găzduiește aproape o sută de persoane. În primele luni însă au fost și până la 160 de persoane per zi, care au cerut ajutor.

„Nevoile persoanelor refugiate se schimbă de la o săptămână la alta. La început le trebuia strictul necesar: un acoperiș de-asupra capului și o masă caldă. Apoi am început problemele de sănătate, apoi a venit sezonul rece. Fără sprijinul organizațiilor neguvernamentale nu cred că ne-am fi descurcat. Cu ajutorul  Consiliul Danez pentru Refugiați și AO „Institutum Virtutes Civilis” toți copiii au fost îmbrăcați cu hăinuțe de iarnă. Am primit și tehnică de uz casnic, în special frigidere în care persoanele pot să-și păstreze mâncarea, mașini de spălat haine și uscătoare”, a precizat Parascovia.

Centrul de refugiați din Costești, Ialoveni, este unul din cele două centre din țară sprijinite prin intermediul proiectului „Consolidarea efortului Moldovei în contextul crizei refugiaților”. Astfel, de la începutul proiectului, peste două mii de persoane refugiate, cazate pe teritoriul raioanelor Ialoveni și Strășeni, au fost asigurate cu necesități de bază (produse de igienă personală, lenjerie de pat etc) pentru a le facilita șederea în Republica Moldova, iar peste 200 de copii refugiați din raioanele Ialoveni și Strășeni au fost asigurați cu îmbrăcăminte pentru sezonul rece al anului, enumeră managera proiectului, Gabriela Iordan:

„Acțiunile acestui proiect nu se opresc aici. Centrul de cazare al solicitanților azil al Biroului de Migrațiune și Azil a fost dotat cu mobilier și tehnică de uz casnic. De asemenea, am amenajat și un spațiu de joacă pentru copii pe teritoriul Centrului de cazare a refugiaților al Biroului Migrație și Azil”, menționează managera de proiect.

Ea mai precizează că din primele zile de la declanșarea războiului, AO „Institutum Virtutes Civilis” s-a alăturat eforturilor autorităților publice în gestionarea acestui flux de persoane și s-a implicat plenar în acordarea asistenței refugiaților din Ucraina. La doar câteva săptămâni de la începerea războiului, echipa IVC a lansat discuțiile cu partenerii din Danemarca, mai exact, Consiliul Danez pentru Refugiați, pentru susținerea refugiaților cazați în localități din raioanele Strășeni și Ialoveni. Au fost alese aceste două raioane pentru că, în martie 2022, reprezentau raioanele cu cel mai mare număr de persoane refugiate din Ucraina, găzduite de cetățeni și administrația publică locală de aici. La Ialoveni erau cazați peste 1364 de refugiați (735 adulți, 629 copii), iar la Strășeni – 806 refugiați (424 adulți și 382 de copii).

---

Traducere Automata

"I bow before everyone as a sign of thanksgiving..."

With clear eyes, holding her daughter of only a few years old and thanking those around her for her help – this is how I met Elena M., a woman between two ages, originally from Kiev region, Ukraine, staying at the Center for Refugees in the village of Costesti, Ialoveni. She has a complicated life, she says. She works hard to raise her four children – three boys and a girl. He knows for himself what it means to be left without a home and without a meal. She hoped to be able to set up her little ones, but the war forced her to take the path of wandering...

Elena M. he doesn't know if he still has a home in Ukraine. Live from today to tomorrow. The love of children keeps her afloat. In the first days of the war she did not think that she would have to leave everything that had amassed a lifetime. He hoped that things would soon clear up. Before coming to the Republic of Moldova, he hid in several cities of Ukraine. He did not dare to leave his native country. When he understood that the safety of children was in danger, he decided to take refuge. The road to the Republic of Moldova was difficult. He had to face a row of tens of miles at customs, and the children were scantily dressed.

"The guys just had some pinches on their feet. We have left a house, a table, we do not even know if we have anywhere to turn, we do not know if we have anything left in Ukraine. We appreciate that we are hosted here at Costesti. We feel at home. We don't lack anything. The children have warm clothes, we have hygiene products, hot food on time. I didn't even think there could be so much goodness in the world. I am ready to bow down in front of everyone as a sign of gratitude", says gratefully Elena.

Together with her three boys and daughter, she was hosted at the Center for Refugees in the village of Costesti, Ialoveni. Elena says she was impressed by the attitude with which she is treated within the Temporary Placement Center. In order to facilitate their stay, the specialists from the center, with the support of the Danish Refugee Council (DRC) and the NGO "Institutum Virtutes Civilis" constantly offer them clothes and personal hygiene products.

The director of the House of Culture in Costesti, a volunteer at the Refugee Center, Parascovia Marandici, says that the center currently hosts almost a hundred people. In the first few months, however, there were also up to 160 people per day, who asked for help.

"The needs of refugees change from week to week. At first they needed the bare necessities: a roof over their heads and a warm meal. Then we started the health problems, then the cold season came. Without the support of non-governmental organisations, I do not think we would have done well. With the help  of the Danish Refugee Council and the NGO "Institutum Virtutes Civilis" all the children were dressed in winter clothes. We also received household equipment, especially refrigerators where people can keep their food, washing machines and dryers," parascovia said.

The refugee center in Costesti, Ialoveni, is one of the two centers in the country supported through the project "Strengthening Moldova's effort in the context of the refugee crisis". Thus, since the beginning of the project, over two thousand refugees, accommodated on the territory of Ialoveni and Straseni districts, were provided with basic needs (personal hygiene products, bed linen, etc.) to facilitate their stay in the Republic of Moldova, and over 200 refugee children from Ialoveni and Straseni districts were provided with clothing for the cold season of the year, lists the project manager, Gabriela Iordan:

"The actions of this project do not stop there. The asylum seekers' accommodation centre of the Bureau of Migration and Asylum was equipped with furniture and household equipment. We have also arranged a playground for children on the territory of the Refugee Accommodation Center of the Migration and Asylum Bureau", mentions the project manager.

She also mentions that from the first days after the start of the war, the NGO "Institutum Virtutes Civilis" joined the efforts of the public authorities in managing this influx of people and was fully involved in providing assistance to refugees from Ukraine. Just a few weeks after the start of the war, the IVC team launched discussions with partners from Denmark, more precisely, the Danish Council for Refugees, to support refugees accommodated in localities in straseni and Ialoveni districts. These two districts were chosen because, in March 2022, they represented the districts with the largest number of refugees in Ukraine, hosted by citizens and the local public administration here. In Ialoveni there were accommodated over 1364 refugees (735 adults, 629 children), and in Straseni – 806 refugees (424 adults and 382 children).

---

Traducere Automata

"Mi inchino davanti a tutti in segno di ringraziamento..."

Con gli occhi chiari, tenendo in braccio la figlia di pochi anni e ringraziando chi le stava intorno per il suo aiuto: è così che ho incontrato Elena M., una donna di due anni, originaria della regione di Kiev, in Ucraina, che soggiorna presso il Centro per i rifugiati nel villaggio di Costesti, Ialoveni. Ha una vita complicata, dice. Lavora duramente per crescere i suoi quattro figli, tre maschi e una femmina. Sa da sé cosa significa essere lasciati senza una casa e senza un pasto. Sperava di poter sistemare i suoi piccoli, ma la guerra l'ha costretta a prendere la strada del vagabondaggio...

Elena M. non sa se ha ancora una casa in Ucraina. Vivi da oggi a domani. L'amore dei bambini la tiene a galla. Nei primi giorni della guerra non pensava che avrebbe dovuto lasciare tutto ciò che aveva accumulato una vita. Sperava che le cose si sarebbero presto chiarite. Prima di venire nella Repubblica di Moldavia, si nascose in diverse città dell'Ucraina. Non osava lasciare il suo paese natale. Quando ha capito che la sicurezza dei bambini era in pericolo, ha deciso di rifugiarsi. La strada per la Repubblica di Moldova era difficile. Doveva affrontare una fila di decine di miglia alla dogana, e i bambini erano vestiti in modo scarno.

"I ragazzi avevano solo qualche pizzico sui piedi. Abbiamo lasciato una casa, un tavolo, non sappiamo nemmeno se abbiamo un posto dove girare, non sappiamo se ci è rimasto qualcosa in Ucraina. Apprezziamo di essere ospitati qui a Costesti. Ci sentiamo a casa. Non ci manca nulla. I bambini hanno vestiti caldi, abbiamo prodotti per l'igiene, cibo caldo in tempo. Non pensavo nemmeno che ci potesse essere così tanta bontà nel mondo. Sono pronta a inchinarmi davanti a tutti in segno di gratitudine", dice con gratitudine Elena.

Insieme ai suoi tre figli e alla figlia, è stata ospitata presso il Centro per i rifugiati nel villaggio di Costesti, Ialoveni. Elena dice di essere rimasta colpita dall'atteggiamento con cui viene trattata all'interno del Centro di Collocamento Temporaneo. Per facilitare il loro soggiorno, gli specialisti del centro, con il sostegno del Consiglio danese per i rifugiati (RDC) e dell'ONG "Institutum Virtutes Civilis" offrono loro costantemente vestiti e prodotti per l'igiene personale.

Il direttore della Casa della Cultura di Costesti, volontario del Centro Rifugiati, Parascovia Marandici, racconta che il centro ospita attualmente quasi un centinaio di persone. Nei primi mesi, però, c'erano anche fino a 160 persone al giorno, che chiedevano aiuto.

"I bisogni dei rifugiati cambiano di settimana in settimana. All'inizio avevano bisogno dello stretto necessario: un tetto sopra la testa e un pasto caldo. Poi abbiamo iniziato i problemi di salute, poi è arrivata la stagione fredda. Senza il sostegno delle organizzazioni non governative, credo che avremmo fatto bene. Con l'aiuto  del Consiglio danese per i rifugiati e dell'ONG "Institutum Virtutes Civilis" tutti i bambini sono stati vestiti con abiti invernali. Abbiamo anche ricevuto attrezzature domestiche, in particolare frigoriferi dove le persone possono conservare il cibo, lavatrici e asciugatrici", ha detto Parascovia.

Il centro profughi di Costesti, Ialoveni, è uno dei due centri del Paese sostenuti attraverso il progetto "Rafforzare lo sforzo della Moldavia nel contesto della crisi dei rifugiati". Così, dall'inizio del progetto, oltre duemila rifugiati, ospitati sul territorio dei distretti di Ialoveni e Straseni, sono stati forniti di beni di prima necessità (prodotti per l'igiene personale, biancheria da letto, ecc.) per facilitare la loro permanenza nella Repubblica di Moldova, e oltre 200 bambini rifugiati provenienti dai distretti di Ialoveni e Straseni sono stati forniti di vestiti per la stagione fredda dell'anno, elenca la responsabile del progetto, Gabriela Iordan:

"Le azioni di questo progetto non si fermano qui. Il centro di accoglienza per richiedenti asilo dell'Ufficio per la migrazione e l'asilo era dotato di mobili e attrezzature domestiche. Abbiamo anche organizzato un parco giochi per bambini sul territorio del Centro di accoglienza per rifugiati dell'Ufficio per la migrazione e l'asilo", afferma il responsabile del progetto.

Ricorda anche che fin dai primi giorni dopo l'inizio della guerra, l'ONG "Institutum Virtutes Civilis" si è unita agli sforzi delle autorità pubbliche nella gestione di questo afflusso di persone ed è stata pienamente coinvolta nel fornire assistenza ai rifugiati dall'Ucraina. Solo poche settimane dopo l'inizio della guerra, il team IVC ha avviato discussioni con partner della Danimarca, più precisamente il Consiglio danese per i rifugiati, per sostenere i rifugiati ospitati nelle località dei distretti di Straseni e Ialoveni. Questi due distretti sono stati scelti perché, nel marzo 2022, rappresentavano i distretti con il maggior numero di rifugiati in Ucraina, ospitati dai cittadini e dalla pubblica amministrazione locale. A Ialoveni sono stati ospitati oltre 1364 rifugiati (735 adulti, 629 bambini), e a Straseni – 806 rifugiati (424 adulti e 382 bambini).

---

Traducere Automata

"Схиляюся перед усіма в знак подяки..."

Ясними очима, тримаючи в руках доньку всього кілька років і дякуючи оточуючим за допомогу – так я познайомилася з Оленою М., жінкою у віці від двох років, родом з Київської області, України, яка перебувала в Центрі для біженців в селі Костесті, Яловені. За її словами, у неї складне життя. Вона наполегливо працює, щоб виховати своїх чотирьох дітей – трьох хлопчиків і дівчинку. Він сам знає, що означає залишитися без дому і без їжі. Вона сподівалася, що зможе налаштувати своїх малюків, але війна змусила її стати на шлях поневірянь...

Олена Михайлівна він не знає, чи є у нього ще дім в Україні. Живіть від сьогоднішнього дня до завтрашнього дня. Любов до дітей тримає її на плаву. У перші дні війни вона не думала, що їй доведеться залишити все, що накопичилося на все життя. Він сподівався, що незабаром все проясниться. До приїзду в Республіку Молдова він переховувався в декількох містах України. Він не наважився покинути рідну країну. Коли він зрозумів, що безпеці дітей загрожує небезпека, вирішив сховатися. Дорога до Республіки Молдова була важкою. Йому довелося зіткнутися з рядом десятків миль на митниці, а діти були мізерно одягнені.

"У хлопців просто були якісь щипки на ногах. Ми залишили будинок, стіл, ми навіть не знаємо, чи є нам куди звернутися, ми не знаємо, чи залишилося нам щось в Україні. Ми цінуємо, що нас приймають тут, у Костелі. Ми відчуваємо себе як вдома. Нам нічого не бракує. У дітей теплий одяг, у нас є засоби гігієни, гаряча їжа вчасно. Я навіть не думав, що у світі може бути стільки добра. Я готова вклонитися перед усіма на знак вдячності», – вдячно каже Олена.

Разом з трьома хлопчиками і дочкою її приймали в Центрі для біженців в селі Костесті, Яловені. Олена каже, що була вражена ставленням, з яким до неї ставляться в Центрі тимчасового розміщення. З метою полегшення їх перебування фахівці центру за підтримки Данської ради у справах біженців (ДРК) та ГО «Institutum Virtutes Civilis» постійно пропонують їм одяг та засоби особистої гігієни.

Директор Будинку культури в Костесті, волонтер Центру біженців Парасковія Марандічі каже, що в даний час в центрі проживає майже сотня людей. У перші кілька місяців, однак, також було до 160 осіб на добу, які просили про допомогу.

«Потреби біженців змінюються з тижня в тиждень. Спочатку їм потрібні були предмети першої необхідності: дах над головою і тепла трапеза. Потім почалися проблеми зі здоров'ям, потім настала холодна пора року. Без підтримки неурядових організацій, я не думаю, що ми б зробили добре. За допомогою  Данської ради у справах біженців та ГО «Institutum Virtutes Civilis» всі діти були одягнені в зимовий одяг. Також ми отримали побутову техніку, особливо холодильники, де люди можуть зберігати свої продукти, пральні машини та сушарки", - розповіла Парасковія.

Центр біженців у Костесті, Яловені, є одним із двох центрів у країні, які підтримуються в рамках проекту «Посилення зусиль Молдови в умовах кризи біженців». Так, з початку реалізації проекту понад дві тисячі біженців, які розмістилися на території районів Яловені та Страшені, були забезпечені базовими потребами (засоби особистої гігієни, постільна білизна тощо) для полегшення перебування в Республіці Молдова, а понад 200 дітей-біженців з районів Яловені та Страсені були забезпечені одягом на холодну пору року, перераховує керівника проекту Габріелу Іордан:

«На цьому дії цього проекту не зупиняються. Центр розміщення шукачів притулку Бюро міграції та притулку був оснащений меблями та побутовим інвентарем. Також ми облаштували майданчик для дітей на території Центру розміщення біженців Бюро міграції та притулку», – зазначає керівник проєкту.

Вона також згадує, що з перших днів після початку війни громадська організація «Institutum Virtutes Civilis» об'єднала зусилля органів державної влади в управлінні цим напливом людей і була повністю залучена до надання допомоги біженцям з України. Буквально через кілька тижнів після початку війни команда IVC розпочала обговорення з партнерами з Данії, точніше, Данською радою у справах біженців, щоб підтримати біженців, які проживають у населених пунктах в районах Страсені та Яловені. Ці два райони були обрані тому, що у березні 2022 року вони представляли райони з найбільшою кількістю біженців в Україні, які приймали тут громадяни та місцева державна адміністрація. У Яловені розмістили понад 1364 біженці (735 дорослих, 629 дітей), а в Страсені – 806 біженців (424 дорослих і 382 дитини).

---

Traducere Automata

"Прекланям се пред всички в знак на благодарност..."

С ясни очи, държейки дъщеря си само на няколко години и благодарейки на хората около себе си за помощта – така се запознах с Елена М., жена на възраст между две години, родом от Киевска област, Украйна, отседнала в Центъра за бежанци в село Костести, Яловени. Тя има сложен живот, казва тя. Тя работи усилено, за да отгледа четирите си деца – три момчета и едно момиче. Той знае за себе си какво означава да останеш без дом и без храна. Надяваше се да успее да постави малките си, но войната я принуди да поеме по пътя на скитането...

Елена М. Той не знае дали все още има дом в Украйна. Живейте от днес до утре. Любовта на децата я държи на повърхността. В първите дни на войната тя не мислеше, че ще трябва да остави всичко, което е натрупало цял живот. Надяваше се, че нещата скоро ще се изяснят. Преди да дойде в Република Молдова, той се укрива в няколко града на Украйна. Той не посмя да напусне родната си страна. Когато разбрал, че безопасността на децата е в опасност, той решил да потърси убежище. Пътят към Република Молдова беше труден. Трябваше да се изправи пред редица от десетки километри на митницата, а децата бяха оскъдно облечени.

"Момчетата просто имаха няколко щипки на краката си. Оставили сме къща, маса, дори не знаем дали има къде да се обърнем, не знаем дали имаме нещо останало в Украйна. Оценяваме, че сме домакини тук в Costesti. Чувстваме се като у дома си. Нищо не ни липсва. Децата са с топли дрехи, имаме хигиенни продукти, топла храна навреме. Дори не мислех, че може да има толкова много доброта в света. Готова съм да се поклоня пред всички в знак на благодарност", казва с благодарност Елена.

Заедно с трите си момчета и дъщеря си тя бе настанена в Центъра за бежанци в село Костести, Яловени. Елена споделя, че е впечатлена от отношението, с което се лекува в рамките на Центъра за временно настаняване. За да улеснят престоя им, специалистите от центъра, с подкрепата на Датския съвет за бежанците (ДРК) и неправителствената организация "Institutum Virtutes Civilis", постоянно им предлагат дрехи и продукти за лична хигиена.

Директорът на Дома на културата в Костисти, доброволец в Бежанския център Парасковия Марандичи, казва, че в момента центърът приютява почти сто души. През първите няколко месеца обаче имаше и до 160 души на ден, които поискаха помощ.

"Нуждите на бежанците се променят от седмица на седмица. Отначало те се нуждаеха от най-необходимото: покрив над главите си и топла храна. След това започнахме здравословните проблеми, после дойде студеният сезон. Без подкрепата на неправителствените организации не мисля, че щяхме да се справим добре. С помощта  на Датския съвет за бежанците и неправителствената организация "Institutum Virtutes Civilis" всички деца бяха облечени в зимни дрехи. Получихме и домакинско оборудване, особено хладилници, където хората могат да запазят храната си, пералните машини и сушилните", каза Парасковия.

Бежанският център в Костести, Яловени, е един от двата центъра в страната, подкрепени чрез проекта "Укрепване на усилията на Молдова в контекста на бежанската криза". Така от началото на проекта над две хиляди бежанци, настанени на територията на областите Яловени и Щрасени, бяха осигурени основни нужди (продукти за лична хигиена, спално бельо и др.), за да улеснят престоя си в Република Молдова, а на над 200 деца бежанци от областите Яловени и Щрасени бяха осигурени дрехи за студения сезон на годината, изброява ръководителя на проекта, Габриела Йордан:

"Действията по този проект не спират дотук. Центърът за настаняване на търсещите убежище към Бюрото за миграция и убежище беше оборудван с мебели и домакинско оборудване. Организирали сме и детска площадка на територията на Центъра за настаняване на бежанци към Бюрото по миграция и убежище", споменава ръководителят на проекта.

Тя споменава още, че от първите дни след началото на войната неправителствената организация "Institutum Virtutes Civilis" се присъедини към усилията на публичните власти в управлението на този приток на хора и участва пълноценно в оказването на помощ на бежанците от Украйна. Само няколко седмици след началото на войната екипът на IVC започна дискусии с партньори от Дания, по-точно Датския съвет за бежанците, за подпомагане на бежанците, настанени в населени места в районите straseni и Ialoveni. Тези две области бяха избрани, защото през март 2022 г. те представляваха областите с най-голям брой бежанци в Украйна, приютени от граждани и местната публична администрация тук. В Яловени са настанени над 1364 бежанци (735 възрастни, 629 деца), а в Страсени – 806 бежанци (424 възрастни и 382 деца).

---

Traducere Automata

«Я кланяюсь всем в знак благодарения...»

С ясными глазами, держа на руках дочь всего нескольких лет и благодаря окружающих за помощь – так я познакомился с Еленой М., женщиной двух лет, родом из Киевской области, Украина, находящейся в Центре по делам беженцев в селе Костешты, Яловень. У нее сложная жизнь, говорит она. Она упорно трудится, чтобы вырастить своих четверых детей – трех мальчиков и девочку. Он сам знает, что значит остаться без дома и без еды. Она надеялась, что сможет настроить своих малышей, но война заставила ее пойти по пути странствий...

Елена Михайловна он не знает, есть ли у него еще дом в Украине. Живите с сегодняшнего дня на завтра. Любовь к детям держит ее на плаву. В первые дни войны она не думала, что ей придется оставить все, что накопилось за всю жизнь. Он надеялся, что вскоре все прояснится. До приезда в Республику Молдова он скрывался в нескольких городах Украины. Он не решился покинуть родную страну. Когда он понял, что безопасность детей в опасности, он решил укрыться. Дорога в Республику Молдова была трудной. Ему пришлось столкнуться с рядом десятков миль на таможне, и дети были скудно одеты.

«У ребят просто было несколько щепоток на ногах. Мы оставили дом, стол, мы даже не знаем, есть ли нам куда обратиться, мы не знаем, осталось ли у нас что-нибудь в Украине. Мы ценим, что нас принимают здесь, в Костештах. Мы чувствуем себя как дома. У нас нет недостатка ни в чем. У детей теплая одежда, у нас есть средства гигиены, горячее питание вовремя. Я даже не думал, что в мире может быть так много добра. Я готова поклониться перед всеми в знак благодарности», — с благодарностью говорит Елена.

Вместе с тремя мальчиками и дочерью она была размещена в Центре по делам беженцев в деревне Костешты, Яловень. Елена говорит, что она была впечатлена отношением, с которым к ней относятся в Центре временного размещения. Чтобы облегчить их пребывание, специалисты центра при поддержке Датского совета по делам беженцев (ДРК) и НПО «Institutum Virtutes Civilis» постоянно предлагают им одежду и средства личной гигиены.

Директор Дома культуры в Костештах, волонтер Центра беженцев Парасковия Марандичи говорит, что в настоящее время в центре проживает почти сотня человек. В первые несколько месяцев, однако, было также до 160 человек в день, которые обращались за помощью.

«Потребности беженцев меняются от недели к неделе. Сначала им нужно было самое необходимое: крыша над головой и теплая еда. Потом начались проблемы со здоровьем, потом наступило холодное время года. Без поддержки неправительственных организаций, я не думаю, что у нас все было бы хорошо. С помощью  Датского совета по делам беженцев и НПО «Institutum Virtutes Civilis» все дети были одеты в зимнюю одежду. Мы также получили бытовую технику, особенно холодильники, где люди могут хранить свою еду, стиральные машины и сушилки», — сказали в Парасковии.

Центр беженцев в Костештах, Яловень, является одним из двух центров в стране, поддерживаемых в рамках проекта «Укрепление усилий Молдовы в контексте кризиса беженцев». Так, с начала реализации проекта более двух тысяч беженцев, размещенных на территории Яловенского и Страшенского районов, были обеспечены предметами первой необходимости (средства личной гигиены, постельное белье и т.д.) для облегчения их пребывания в Республике Молдова, а более 200 детей-беженцев из Яловенского и Страшенского районов были обеспечены одеждой на холодное время года, перечисляет руководителя проекта Габриэлу Иордан:

«Действия этого проекта на этом не заканчиваются. Центр размещения просителей убежища Бюро по вопросам миграции и убежища оснащен мебелью и бытовым оборудованием. Мы также организовали игровую площадку для детей на территории Центра размещения беженцев Бюро миграции и убежища», - отметил руководитель проекта.

Она также упоминает, что с первых дней после начала войны ОО «Institutum Virtutes Civilis» объединило усилия органов государственной власти в управлении этим притоком людей и было полностью вовлечено в оказание помощи беженцам из Украины. Всего через несколько недель после начала войны команда IVC начала переговоры с партнерами из Дании, точнее, с Датским советом по делам беженцев, для поддержки беженцев, размещенных в населенных пунктах в районах Страшень и Яловень. Эти два района были выбраны потому, что в марте 2022 года они представляли районы с наибольшим количеством беженцев в Украине, размещенные здесь гражданами и местной государственной администрацией. В Яловенах было размещено более 1364 беженцев (735 взрослых, 629 детей), а в Страшенах – 806 беженцев (424 взрослых и 382 ребенка).

---

Articol Original

Eficiența energetică- subiect de interes major pentru antreprenorii autohtoni

Camera de Comerț și Industrie a Republicii Moldova (CCI a RM), a organizat la data de 22 decembrie 2022, Conferința „Sporirea competitivității producătorilor autohtoni prin eficiența energetică”.

Conferința a constituit o platformă de discuții dintre agenții economici, sectorul public, mediul academic, organizațiile internaționale, privind sporirea eficienței energetice, dezvoltarea energiei regenerabile durabile și sporirea competitivității producătorilor autohtoni.

Potrivit lui Sergiu HAREA, președinte CCI a RM, la solicitarea membrilor Camerei, care se confruntă cu provocările legate de criza economică și cea de resurse energetice, cu suportul Agenției Elvețiene pentru Dezvoltare și Cooperare (SDC) în cadrul Proiectului Optim – „Oportunități prin Tehnologii și Inovație în Moldova” realizat de Helvetas Swiss Intercooperation , a fost organizat un eveniment pentru a discuta și identifica necesitățile antreprenorilor în vederea elaborării de programe noi de suport în domeniul eficienței energetice și selectarea potențialilor beneficiari.

„Data conferinței noastre vine în context cu sărbătoarea profesională „Ziua energeticianului”, care este sărbătorită anual la 22 decembrie, conform Hotărârii Guvernului RM 1478/2003.

Avem multe subiecte care dorim să le discutăm cu autoritățile statului, ca împreună să identificăm soluții pentru a sprijini mediul de afaceri în condițiile de criză.

Odată cu creșterea prețurilor pentru gazele naturale, la nivel internațional au început să crească prețurile în toate domeniile, inclusiv la energia electrică. Acest lucru are impact major asupra producătorilor, antreprenorilor, interesele cărora sunt reprezentate de CCI a RM. Zilnic recepționăm mesaje și solicitări de a oferi suport informațional și de a facilita dialogul cu autoritățile publice pentru a identifica soluții de sprijin pentru agenții economici.

Pentru a contribui la dezvoltarea capacităților în domeniul eficienței energetice, CCI a RM a lansat o nouă ediție a proiectului de instruire practică „EUREM – Manager Energetic European”, care se va desfășura în perioada februarie- iunie 2023. Cursul EUREM este destinat specialiștilor din cadrul întreprinderilor, cu experiență de muncă în domeniul energetic, construcții sau arhitectură și este parte componentă a rețelei de succes pentru Managerii Energetici Europeni, care se desfășoară cu regularitate în 30 de țări. În Republica Moldova, EUREM este organizat de către Camera de Comerț și Industrie a Republicii Moldova începând cu anul 2011.

La 6 februarie 2023, vom lansa un nou curs de instruire EUREM în cadrul CCI. În urma acestui curs, managerii instruiți își vor forma competențe necesare, și vor prelua practica germană în domeniul energetic. Așteptăm persoanele interesate să se înregistreze la Centrul de Formare Antreprenorială al CCI” a menționat președintele CCI.

Potrivit lui Constantin BOROSAN, secretar de stat, Ministerul Infrastructurii și Dezvoltării Regionale (MIDR), Republica Moldova este o țară vulnerabilă din punct de vedere energetic, iar acum avem posibilitatea să creștem, să îmbunătățim intensitatea energetică. ”Apreciem foarte mult eforturile dvs. de a promova tot ce înseamnă eficiență energetică. Despre eforturile autorităților doresc să menționez că au fost realizate mai multe acțiuni, deja s-a lansat proiectul ”Eficiența energetică în Republica Moldova”. Vineri, pe 23 decembrie, la sediul MIDR va fi organizată o dezbatere privind conceptul strategiei electrice, astfel invităm persoanele interesate să urmărească acest eveniment”, a menționat secretarul de stat.

Reprezentanții ministerului au prezentat proiectul conceptului strategiei energetice a Republicii Moldova până în anul 2050 – un document de politici care redă viziunea Guvernului și care stabilește prioritățile în sectorul energiei, ținând cont de provocările actuale globale și din regiune.

Documentul are la bază un șir de obiective strategice inclusiv: sporirea securității energetice; dezvoltarea unor piețe energetice competitive și integrarea regională; promovarea eficienței energetice; dezvoltarea energiei regenerabile durabile; protecția consumatorilor. 

În cadrul conferinței, cei peste 70 agenți economici participanți, au fost informați despre programele de suport din partea statului și a partenerilor de dezvoltare.

Astfel, Mihai TÎRȘU, directorul Institutul de Energetică, a vorbit în cadrul evenimentului despre creșterea securității energetice a Republicii Moldova prin implementarea sistemelor inovative de trigenerare și utilizare a resurselor solare regenerabile pentru obținerea energiei electrice, căldură și frig. Acest subiect este de interes sporit pentru țara noastră, în condițiile actuale, când majoritatea cetățenilor și a întreprinderilor nu își pot permite utilizarea energiei solare din cauza costului ridicat al sistemelor de generare a energiei electrice, apei calde și frigului, care includ mai multe dispozitive și nu asigură independența energetică. Aceste sisteme pot fi aplicate de case familiale, blocuri de apartamente, clădiri publice, întreprinderi industriale, sere uscătorii de legume și fructe, crescătorii de păsări, animale și pește.

Marin GHENCIU, vicepreședintele Organizației pentru Dezvoltarea Antreprenoriatului (ODA), a vorbit despre programele de stat, printre care și Programul de retehnologizare și eficiență energetică a IMM-urilor. Programul are drept scop sporirea gradului de performanță a întreprinderilor mici și mijlocii, înlocuirea echipamentelor/utilajelor tehnice ineficiente cu soluții tehnologice moderne și optimizarea costurilor de producere prin implementarea măsurilor de eficiență energetică.

De asemenea, Agenția de Intervenție și Plăți pentru Agricultură (AIPA) a prezentat programele de subvenționare a instalațiilor de energie regenerabilă, și anume a  investițiilor efectuate în construcția sistemelor de producere a energiei regenerabile și  achiziționării de sisteme, mașini, echipamente și utilaje non agricole, inclusiv sisteme de producere și furnizare a energiei folosind resurse regenerabile.

Alexandru BOLOGA, Coordonatorul Proiectului ”EU4Business-EBRD Credit Line”  a informat participanții despre suportul acordat companiilor moldovenești pentru îmbunătățirea eficienței și competitivității, în acest sector și a încurajat agenții economici să apeleze la linia de Creditare EU4Business-BERD, care este creată pentru IMM-urile ce doresc să-și modernizeze întreprinderile pentru a tranzita spre o economie verde și pentru a-și alinia procesele și produsele la Directivele UE care promovează energia durabilă.

În cadrul sesiunii de dialog, participanții conferinței au primit răspuns la întrebările aferente politicii statului pe termen mediu și lung în vederea creării sistemului energetic independent și a rețelelor energetice care urmează a fi stabilite, precum și la întrebările cu referire la integrarea sistemului energetic al RM în sistemul European; electrificarea sectoarelor de consum; facilități fiscale pentru conducătorii mașinilor electrice; beneficiile oferite de stat persoanelor fizice în cazul utilizării panourilor solare; etc. De asemenea, participanții au obținut detalii cu referire la beneficiile programelor prezentate pentru întreprinderi și cetățeni, posibilitățile de aplicare, condițiile tehnice specifice, posibilitățile de cofinanțare oferite de partenerii de dezvoltare.

CCI îndeamnă antreprenorii să transmită întrebările și sugestiile la acest subiect pe adresa electronică svetlana.petrascu@chamber.md, pentru a fi sistematizate și oferite instituțiilor competente.

Conferința poate fi urmărită aici https://bit.ly/3vcbuFI

Acțiunea a fost susținută de Agenția Elvețiană pentru Dezvoltare și Cooperare (SDC) în cadrul Proiectului Optim – „Oportunități prin Tehnologii și Inovație în Moldova” realizat de Helvetas Swiss Intercooperation.

 

---

Traducere Automata

Energy efficiency - a topic of major interest for domestic entrepreneurs

The Chamber of Commerce and Industry of the Republic of Moldova (CCI of the Republic of Moldova) organized on December 22, 2022, the Conference "Enhancing the competitiveness of domestic producers through energy efficiency".

The conference was a platform for discussions between economic agents, the public sector, academia, international organizations, on increasing energy efficiency, developing sustainable renewable energy and increasing the competitiveness of domestic producers.

 According to Sergiu HAREA, president of the Cci of Moldova, at the request of the Chamber members, who are facing the challenges related to the economic crisis and the energy resources crisis, with the support of the Swiss Agency for Development and Cooperation (SDC) within the Optimal Project – "Opportunities through Technologies and Innovation in Moldova" carried out by Helvetas Swiss Intercooperation , an event was organised to discuss and identify the needs of entrepreneurs in order to develop new support programmes in the field of energy efficiency and the selection of potential beneficiaries.

"The date of our conference comes in context with the professional holiday "Energetician's Day", which is celebrated annually on December 22, according to the Government Decision of the Republic of Moldova 1478/2003.

We have many topics that we want to discuss with the state authorities, so that together we can identify solutions to support the business environment in the conditions of crisis.

With the rise in prices for natural gas, prices for natural gas have begun to rise internationally in all areas, including electricity. This has a major impact on producers, entrepreneurs, whose interests are represented by the CCI of the Republic of Moldova. Daily we receive messages and requests to provide informational support and to facilitate the dialogue with the public authorities in order to identify support solutions for economic agents.

In order to contribute to the development of capacities in the field of energy efficiency, the JCC of the Republic of Moldova has launched a new edition of the practical training project "EUREM – European Energy Manager", which will take place between February and June 2023. The EUREM course is intended for specialists from enterprises, with work experience in the field of energy, construction or architecture and is part of the successful network for European Energy Managers, which is regularly held in 30 countries. In the Republic of Moldova, EUREM is organized by the Chamber of Commerce and Industry of the Republic of Moldova since 2011.

On 6 February 2023, we will launch a new EUREM KIC training course. Following this course, the trained managers will train the necessary skills, and will take over the German practice in the field of energy. We are waiting for interested persons to register at the KIC Entrepreneurship Training Centre", mentioned the CCI President.

 According to Constantin BOROSAN, State Secretary, Ministry of Infrastructure and Regional Development (MIDR),The Republic of Moldova is an energy vulnerable country, and now we have the opportunity to increase, to improve the energy intensity. "We very much appreciate your efforts. to promote everything that means energy efficiency. About the efforts of the authorities I would like to mention that several actions have been carried out, the project "Energy efficiency in the Republic of Moldova" has already been launched. On Friday, December 23, a debate on the concept of the electrical strategy will be organized at the MIDR headquarters, so we invite interested persons to watch this event," the secretary of state said.

The ministry's representatives presented the draft concept of Moldova's energy strategy until 2050 – a policy document that conveys the government's vision and establishes priorities in the energy sector, taking into account the current global and regional challenges.

The document is based on a number of strategic objectives including: increasing energy security; developing competitive energy markets and regional integration; promoting energy efficiency; developing sustainable renewable energy; protecting consumers. 

During the conference, the over 70 participating economic agents were informed about the support programs from the state and the development partners.

Thus, Mihai TIRSU, director of the Institute of Power Engineering, spoke at the event about increasing the energy security of the Republic of Moldova by implementing innovative systems for trigeneration and use of renewable solar resources to obtain electricity, heat and cold. This topic is of increased interest for our country, in the current conditions, when the majority of citizens and enterprises cannot afford the use of solar energy due to the high cost of generating electricity, hot water and cold systems, which include several devices and do not ensure energy independence. These systems can be applied by family homes, apartment blocks, public buildings, industrial enterprises, greenhouses vegetable and fruit dryers, poultry farmers, animals and fish.

Marin GHENCIU, vice-president of the Organization for the Development of Entrepreneurship (ODA), spoke about state programs, including the Program for refurbishment and energy efficiency of SMEs. The program aims to increase the performance of small and medium-sized enterprises, replace inefficient technical equipment / machinery with modern technological solutions and optimize production costs by implementing energy efficiency measures.

The Agency for Intervention and Payments in Agriculture (AIPA) also presented the subsidy programmes for renewable energy installations, namely  the investments made in the construction of renewable energy production systems and  the purchase of non-agricultural systems, machinery, equipment and machinery, including systems for the production and supply of energy using renewable resources.

Alexandru BOLOGA, Coordinator of the EU4Business-EBRD Credit Line  Project, informed the participants about the support provided to Moldovan companies to improve efficiency and competitiveness in this sector and encouraged the economic agents to use the EU4Business-EBRD Credit Line, which is created for SMEs that want to modernize their enterprises in order to transition to a green economy and to align their processes and products with the EU Directives that promotes sustainable energy.

During the dialogue session, the conference participants received answers to the questions related to the state policy on medium and long term in order to create the independent energy system and the energy networks to be established, as well as to the questions regarding the integration of the energy system of the Republic of Moldova into the European system; electrification of consumer sectors; tax incentives for drivers of electric cars; the benefits offered by the state to individuals when using solar panels; etc. Participants also obtained details on the benefits of the programmes presented for businesses and citizens, the application possibilities, the specific technical conditions, the co-financing possibilities offered by the development partners.

KIC urges entrepreneurs to submit questions and suggestions on this topic to e-mail svetlana.petrascu@chamber.md, to be systematised and offered to the competent institutions.

The conference can be watched here https://bit.ly/3vcbuFI

The action was supported by the Swiss Agency for Development and Cooperation (SDC) within the Optimal Project – "Opportunities through Technologies and Innovation in Moldova" carried out by Helvetas Swiss Intercooperation.

 

---

Traducere Automata

Efficienza energetica - un argomento di grande interesse per gli imprenditori nazionali

La Camera di Commercio e Industria della Repubblica di Moldova (CCI della Repubblica di Moldova) ha organizzato il 22 dicembre 2022, la Conferenza "Migliorare la competitività dei produttori nazionali attraverso l'efficienza energetica".

La conferenza è stata una piattaforma per discussioni tra agenti economici, settore pubblico, mondo accademico, organizzazioni internazionali, sull'aumento dell'efficienza energetica, lo sviluppo di energie rinnovabili sostenibili e l'aumento della competitività dei produttori nazionali.

 Secondo Sergiu HAREA, presidente del Cci della Moldavia, su richiesta dei membri della Camera, che affrontano le sfide legate alla crisi economica e alla crisi delle risorse energetiche, con il sostegno della Direzione dello sviluppo e della cooperazione (DSC) nell'ambito del progetto Optimal – "Opportunità attraverso le tecnologie e l'innovazione in Moldova" realizzato da Helvetas Swiss Intercooperation , è stato organizzato un evento per discutere e individuare le esigenze degli imprenditori al fine di sviluppare nuovi programmi di sostegno nel campo dell'efficienza energetica e della selezione dei potenziali beneficiari.

"La data della nostra conferenza arriva nel contesto della festa professionale "Giornata dell'Energia", che si celebra ogni anno il 22 dicembre, secondo la decisione del governo della Repubblica di Moldova 1478/2003.

Abbiamo molti argomenti che vogliamo discutere con le autorità statali, in modo che insieme possiamo identificare soluzioni per sostenere il contesto imprenditoriale nelle condizioni di crisi.

Con l'aumento dei prezzi del gas naturale, i prezzi del gas naturale hanno iniziato a salire a livello internazionale in tutti i settori, compresa l'elettricità. Ciò ha un forte impatto sui produttori, gli imprenditori, i cui interessi sono rappresentati dall'ICC della Repubblica di Moldova. Riceviamo quotidianamente messaggi e richieste per fornire supporto informativo e per facilitare il dialogo con le autorità pubbliche al fine di individuare soluzioni di supporto per gli operatori economici.

Al fine di contribuire allo sviluppo delle capacità nel campo dell'efficienza energetica, il CCM della Repubblica di Moldova ha lanciato una nuova edizione del progetto di formazione pratica "EUREM – European Energy Manager", che si svolgerà tra febbraio e giugno 2023. Il corso EUREM è destinato a specialisti di imprese, con esperienza lavorativa nel campo dell'energia, dell'edilizia o dell'architettura e fa parte della rete di successo per gli Energy Manager europei, che si tiene regolarmente in 30 paesi. Nella Repubblica di Moldova, EUREM è organizzato dalla Camera di Commercio e Industria della Repubblica di Moldova dal 2011.

Il 6 febbraio 2023 lanceremo un nuovo corso di formazione EUREM CCI. Dopo questo corso, i manager addestrati formeranno le competenze necessarie e assumeranno la pratica tedesca nel campo dell'energia. Stiamo aspettando che le persone interessate si registrino presso il Centro di formazione all'imprenditorialità delle CCI", ha affermato il presidente della CCI.

 Secondo Constantin BOROSAN, Sottosegretario di Stato, Ministero delle Infrastrutture e dello Sviluppo Regionale (MIDR), la Repubblica di Moldova è un paese vulnerabile dal punto di vista energetico, e ora abbiamo l'opportunità di aumentare, per migliorare l'intensità energetica. "Apprezziamo molto i vostri sforzi. promuovere tutto ciò che significa efficienza energetica. Per quanto riguarda gli sforzi delle autorità, vorrei ricordare che sono state realizzate diverse azioni, il progetto "Efficienza energetica nella Repubblica di Moldova" è già stato avviato. Venerdì 23 dicembre, un dibattito sul concetto di strategia elettrica sarà organizzato presso la sede del MIDR, quindi invitiamo le persone interessate a guardare questo evento ", ha detto il segretario di stato.

I rappresentanti del ministero hanno presentato la bozza di concetto della strategia energetica della Moldova fino al 2050, un documento politico che trasmette la visione del governo e stabilisce le priorità nel settore energetico, tenendo conto delle attuali sfide globali e regionali.

Il documento si basa su una serie di obiettivi strategici, tra cui: aumentare la sicurezza energetica; sviluppare mercati energetici competitivi e integrazione regionale; promuovere l'efficienza energetica; sviluppare energie rinnovabili sostenibili; proteggere i consumatori. 

Durante la conferenza, gli oltre 70 agenti economici partecipanti sono stati informati sui programmi di sostegno da parte dello stato e dei partner di sviluppo.

Così, Mihai TIRSU, direttore dell'Istituto di ingegneria energetica, ha parlato all'evento di aumentare la sicurezza energetica della Repubblica di Moldova implementando sistemi innovativi per la trigenerazione e l'uso di risorse solari rinnovabili per ottenere elettricità, calore e freddo. Questo argomento è di crescente interesse per il nostro paese, nelle condizioni attuali, quando la maggior parte dei cittadini e delle imprese non può permettersi l'uso dell'energia solare a causa dell'alto costo di generazione di elettricità, acqua calda e sistemi freddi, che includono diversi dispositivi e non garantiscono l'indipendenza energetica. Questi sistemi possono essere applicati da case familiari, condomini, edifici pubblici, imprese industriali, serre essiccatori di frutta e verdura, allevatori di pollame, animali e pesci.

Marin GHENCIU, vicepresidente dell'Organizzazione per lo sviluppo dell'imprenditorialità (ODA), ha parlato dei programmi statali, tra cui il programma per la ristrutturazione e l'efficienza energetica delle PMI. Il programma mira ad aumentare le prestazioni delle piccole e medie imprese, sostituire attrezzature / macchinari tecnici inefficienti con moderne soluzioni tecnologiche e ottimizzare i costi di produzione implementando misure di efficienza energetica.

L'Agenzia per l'intervento e i pagamenti in agricoltura (AIPA) ha inoltre presentato i programmi di sovvenzione per gli impianti di energia rinnovabile, vale a dire  gli investimenti effettuati nella costruzione di sistemi di produzione di energia rinnovabile e l'acquisto di sistemi, macchinari, attrezzature e macchinari non agricoli, compresi i sistemi per la produzione e  la fornitura di energia utilizzando risorse rinnovabili.

Alexandru BOLOGA, coordinatore del progetto della linea di credito EU4Business-BERS, ha informato i partecipanti sul sostegno fornito alle imprese moldave per migliorare l'efficienza e la competitività in questo settore e ha incoraggiato gli operatori economici a utilizzare la linea di credito EU4Business-BERS, creata per le PMI che desiderano modernizzare le loro imprese al fine di passare a un'economia verde e allineare i loro processi e prodotti alle direttive UE  che promuove l'energia sostenibile.

Durante la sessione di dialogo, i partecipanti alla conferenza hanno ricevuto risposte alle domande relative alla politica statale a medio e lungo termine al fine di creare il sistema energetico indipendente e le reti energetiche da stabilire, nonché alle domande riguardanti l'integrazione del sistema energetico della Repubblica di Moldova nel sistema europeo; elettrificazione dei settori di consumo; incentivi fiscali per i conducenti di auto elettriche; i benefici offerti dallo stato agli individui quando si utilizzano i pannelli solari; and so on. I partecipanti hanno inoltre ottenuto dettagli sui vantaggi dei programmi presentati per le imprese e i cittadini, le possibilità di applicazione, le condizioni tecniche specifiche, le possibilità di cofinanziamento offerte dai partner di sviluppo.

La CCI esorta gli imprenditori a inviare domande e suggerimenti su questo argomento via e-mail svetlana.petrascu@chamber.md, da sistematizzare e offrire alle istituzioni competenti.

La conferenza può essere vista qui https://bit.ly/3vcbuFI

L'azione è stata sostenuta dalla Direzione dello sviluppo e della cooperazione (DSC) nell'ambito del progetto Optimal «Opportunità attraverso le tecnologie e l'innovazione in Moldova» realizzato da Helvetas Swiss Intercooperation.

 

---

Traducere Automata

Енергоефективність - тема, яка представляє великий інтерес для вітчизняних підприємців

Торгово-промислова палата Республіки Молдова (ТПП Республіки Молдова) організувала 22 грудня 2022 року Конференцію «Підвищення конкурентоспроможності вітчизняних виробників за рахунок енергоефективності».

Конференція стала майданчиком для дискусій між економічними агентами, державним сектором, науковими колами, міжнародними організаціями щодо підвищення енергоефективності, розвитку сталої відновлюваної енергетики та підвищення конкурентоспроможності вітчизняних виробників.

 За словами Сергія ГАРЕА, президента ТПП Молдови, на прохання членів Палати, які стикаються з викликами, пов'язаними з економічною кризою та кризою енергетичних ресурсів, за підтримки Швейцарської агенції розвитку та співробітництва (SDC) в рамках Оптимального проекту – «Можливості через технології та інновації в Молдові», що виконується Гельветас Швейцарське співробітництво , було організовано захід для обговорення та визначення потреб підприємців з метою розробки нових програм підтримки у сфері енергоефективності та відбору потенційних бенефіціарів.

"Дата проведення нашої конференції настає в контексті професійного свята "День енергетика", яке відзначається щорічно 22 грудня, згідно з Рішенням Уряду Республіки Молдова 1478/2003.

У нас є багато тем, які ми хочемо обговорити з органами державної влади, щоб разом ми могли визначити рішення для підтримки бізнес-середовища в умовах кризи.

Зі зростанням цін на природний газ ціни на природний газ почали зростати на міжнародному рівні у всіх сферах, включаючи електроенергію. Це має великий вплив на виробників, підприємців, інтереси яких представляє ТПП Республіки Молдова. Щодня ми отримуємо повідомлення та запити щодо надання інформаційної підтримки та полегшення діалогу з органами державної влади з метою визначення рішень підтримки економічних агентів.

З метою сприяння розвитку потужностей у сфері енергоефективності СЦКК Республіки Молдова започаткував нове видання проєкту практичного навчання «EUREM – European Energy Manager», який відбудеться з лютого по червень 2023 року. Курс EUREM призначений для фахівців підприємств, які мають досвід роботи в сфері енергетики, будівництва або архітектури і є частиною успішної мережі для європейських енергоменеджерів, яка регулярно проводиться в 30 країнах світу. У Республіці Молдова EUREM організовується Торгово-промисловою палатою Республіки Молдова з 2011 року.

6 лютого 2023 року ми запустимо новий навчальний курс EUREM KIC. Після цього курсу підготовлені менеджери відпрацюють необхідні навички, а також візьмуть на себе німецьку практику в сфері енергетики. Чекаємо на реєстрацію зацікавлених осіб у Навчальному центрі підприємництва KIC», – зазначив президент ТПП.

 За словами Костянтина БОРОСАНА, державного секретаря Міністерства інфраструктури та регіонального розвитку (MIDR), Республіка Молдова є енергетично вразливою країною, і зараз ми маємо можливість збільшувати, покращувати енергоємність. «Ми дуже цінуємо ваші зусилля. просувати все, що означає енергоефективність. Про зусилля влади хотілося б згадати, що було проведено кілька акцій, вже запущений проект «Енергоефективність в Республіці Молдова». У п'ятницю, 23 грудня, в штаб-квартирі MIDR будуть організовані дебати щодо концепції електричної стратегії, тому ми запрошуємо зацікавлених осіб подивитися цей захід", - сказав держсекретар.

Представники міністерства представили проект концепції енергетичної стратегії Молдови до 2050 року – програмний документ, який передає бачення уряду та встановлює пріоритети в енергетичній сфері з урахуванням поточних глобальних та регіональних викликів.

Документ ґрунтується на низці стратегічних цілей, серед яких: підвищення енергетичної безпеки;розвиток конкурентних енергетичних ринків та регіональна інтеграція;сприяння енергоефективності;розвиток сталої відновлюваної енергетики;захист споживачів. 

Під час конференції понад 70 економічних агентів-учасників були поінформовані про програми підтримки з боку держави та партнерів з розвитку.

Так, директор Інституту енергетики Міхай ТІРСУ розповів на заході про підвищення енергетичної безпеки Республіки Молдова шляхом впровадження інноваційних систем тригенерації та використання відновлюваних сонячних ресурсів для отримання електроенергії, тепла та холоду. Дана тема представляє підвищений інтерес для нашої країни, в сучасних умовах, коли більшість громадян і підприємств не можуть дозволити собі використання сонячної енергії через високу вартість генерації електроенергії, гарячого водопостачання та систем холоду, які включають в себе кілька пристроїв і не забезпечують енергонезалежність. Ці системи можуть застосовуватися сімейними будинками, багатоквартирними будинками, громадськими будівлями, промисловими підприємствами, теплицями овочевих і фруктових сушарок, птахівниками, тваринами і рибою.

Марін ГЕНЧЮ, віце-президент Організації з розвитку підприємництва (ODA), розповіла про державні програми, в тому числі про Програму реконструкції та енергоефективності МСП. Програма спрямована на підвищення продуктивності малих та середніх підприємств, заміну неефективного технічного обладнання/техніки сучасними технологічними рішеннями та оптимізацію виробничих витрат шляхом впровадження енергоефективних заходів.

Агентство з інтервенцій та платежів у сільському господарстві (AIPA) також представило програми субсидій для установок відновлюваної енергетики, а саме  інвестиції, зроблені в будівництво систем виробництва відновлюваної енергії та придбання несільськогосподарських систем, машин, обладнання та машин, включаючи системи виробництва та  постачання енергії з використанням відновлюваних ресурсів.

Александру БОЛОГА, координатор проекту кредитної лінії  EU4Business-ЄБРР, поінформував учасників про підтримку, надану молдовським компаніям для підвищення ефективності та конкурентоспроможності в цьому секторі, та закликав економічних агентів використовувати кредитну лінію EU4Business-ЄБРР, яка створена для МСП, які хочуть модернізувати свої підприємства з метою переходу до зеленої економіки та узгодження своїх процесів та продуктів з Директивами ЄС що сприяє сталій енергетиці.

Під час діалогової сесії учасники конференції отримали відповіді на питання, пов'язані з державною політикою на середньострокову та довгострокову перспективу з метою створення незалежної енергетичної системи та енергомереж, що створюються, а також на питання інтеграції енергетичної системи Республіки Молдова до європейської системи; електрифікація споживчих галузей; податкові пільги для водіїв електрокарів; пільги, які держава пропонує фізичним особам при використанні сонячних батарей; Тощо. Учасники також отримали детальну інформацію про переваги представлених програм для бізнесу та громадян, можливості подання заявок, конкретні технічні умови, можливості співфінансування, які пропонують партнери з розвитку.

KIC закликає підприємців надсилати питання та пропозиції на цю тему на електронну пошту svetlana.petrascu@chamber.md, систематизувати і запропонувати компетентним установам.

Конференцію можна подивитися тут https://bit.ly/3vcbuFI

Акція була підтримана Швейцарською агенцією розвитку та співробітництва (SDC) в рамках оптимального проекту – «Можливості через технології та інновації в Молдові», що виконується компанією Helvetas Swiss Intercooperation.

 

---

Traducere Automata

Енергийната ефективност - тема от голям интерес за местните предприемачи

Търговско-промишлената палата на Република Молдова (ТПП на Република Молдова) организира на 22 декември 2022 г. конференцията "Повишаване на конкурентоспособността на местните производители чрез енергийна ефективност".

Конференцията беше платформа за дискусии между икономическите агенти, публичния сектор, академичните среди, международните организации, за повишаване на енергийната ефективност, развитие на устойчива възобновяема енергия и повишаване на конкурентоспособността на местните производители.

 Според Серджиу ХАРЕА, председател на ТПП на Молдова, по искане на членовете на Камарата, които са изправени пред предизвикателствата, свързани с икономическата криза и кризата с енергийните ресурси, с подкрепата на Швейцарската агенция за развитие и сътрудничество (SDC) в рамките на Оптималния проект – "Възможности чрез технологии и иновации в Молдова", осъществяван от Helvetas Swiss Intercooperation , беше организирано събитие за обсъждане и идентифициране на нуждите на предприемачите с цел разработване на нови програми за подкрепа в областта на енергийната ефективност и подбора на потенциални бенефициенти.

"Датата на нашата конференция идва в контекста на професионалния празник "Ден на енергетиката", който се отбелязва ежегодно на 22 декември, съгласно правителственото решение на Република Молдова 1478/2003.

Имаме много теми, които искаме да обсъдим с държавните органи, за да можем заедно да набележим решения за подкрепа на бизнес средата в условията на криза.

С покачването на цените на природния газ цените на природния газ започнаха да се покачват в международен план във всички области, включително и на електроенергията. Това оказва голямо влияние върху производителите, предприемачите, чиито интереси са представени от КТИ на Република Молдова. Ежедневно получаваме съобщения и искания за предоставяне на информационна подкрепа и за улесняване на диалога с публичните органи с цел идентифициране на решения за подкрепа на икономическите агенти.

За да допринесе за развитието на капацитета в областта на енергийната ефективност, СКК на Република Молдова стартира ново издание на проекта за практическо обучение "EUREM – European Energy Manager", който ще се проведе между февруари и юни 2023 г. Курсът EUREM е предназначен за специалисти от предприятия с трудов стаж в областта на енергетиката, строителството или архитектурата и е част от успешната мрежа за европейски енергийни мениджъри, която редовно се провежда в 30 страни. В Република Молдова EUREM се организира от Търговско-промишлената палата на Република Молдова от 2011 г. насам.

На 6 февруари 2023 г. ще стартираме нов курс за обучение по EUREM KIC. След този курс обучените мениджъри ще тренират необходимите умения и ще поемат германската практика в областта на енергетиката. Очакваме заинтересованите лица да се регистрират в Центъра за обучение по предприемачество на ОЗИ", посочи председателят на CCI.

 Според Константин Боросан, държавен секретар, Министерство на инфраструктурата и регионалното развитие (MIDR), Република Молдова е енергийно уязвима страна и сега имаме възможност да увеличим, да подобрим енергийната интензивност. "Много оценяваме усилията ви. да насърчава всичко, което означава енергийна ефективност. За усилията на органите бих искал да спомена, че бяха извършени няколко действия, проектът "Енергийна ефективност в Република Молдова" вече стартира. В петък, 23 декември, в централата на MIDR ще бъде организиран дебат за концепцията на електрическата стратегия, така че каним заинтересованите лица да наблюдават това събитие", каза държавният секретар.

Представителите на министерството представиха проекта на концепция за енергийната стратегия на Молдова до 2050 г. – политически документ, който предава визията на правителството и определя приоритетите в енергийния сектор, отчитайки настоящите глобални и регионални предизвикателства.

Документът се основава на редица стратегически цели, включително: повишаване на енергийната сигурност; развитие на конкурентни енергийни пазари и регионална интеграция; насърчаване на енергийната ефективност; разработване на устойчива възобновяема енергия; защита на потребителите. 

По време на конференцията над 70-те участващи икономически агенти бяха информирани за програмите за подкрепа от държавата и партньорите за развитие.

 Така Михай ТИРСУ, директор на Института по енергетика, говори на събитието за повишаване на енергийната сигурност на Република Молдова чрез внедряване на иновативни системи за тригенерация и използване на възобновяеми слънчеви ресурси за получаване на електричество, топлина и студ. Тази тема представлява засилен интерес за страната ни, в настоящите условия, когато по-голямата част от гражданите и предприятията не могат да си позволят използването на слънчева енергия поради високите разходи за производство на електроенергия, топла вода и студени системи, които включват няколко устройства и не гарантират енергийна независимост. Тези системи могат да се прилагат от семейни домове, жилищни блокове, обществени сгради, промишлени предприятия, оранжерии за зеленчуци и плодове, птицевъди, животни и риба.

Марин Генчу, вицепрезидент на Организацията за развитие на предприемачеството (ОПР), говори за държавни програми, включително Програмата за обновяване и енергийна ефективност на МСП. Програмата има за цел да повиши производителността на малките и средни предприятия, да замени неефективното техническо оборудване/машини със съвременни технологични решения и да оптимизира производствените разходи чрез прилагане на мерки за енергийна ефективност.

Агенцията за интервенция и плащания в селското стопанство (AIPA) представи и програмите за субсидиране на инсталации за възобновяема енергия, а именно  инвестициите, направени в изграждането на системи за производство на енергия от възобновяеми източници и закупуването на неселскостопански системи, машини, оборудване и машини, включително системи за производство и  доставка на енергия с използване на възобновяеми източници.

Александру БОЛОГА, координатор на проекта за кредитна линия EU4Business-EBRD, информира участниците за подкрепата, предоставена на молдовските компании за подобряване на ефективността и конкурентоспособността в този сектор и насърчи икономическите агенти да използват кредитната линия  EU4Business-EBRD, която е създадена за МСП, които искат да модернизират своите предприятия, за да преминат към зелена икономика и да приведат своите процеси и продукти в съответствие с директивите на ЕС Това насърчава устойчивата енергия.

По време на диалоговата сесия участниците в конференцията получиха отговори на въпросите, свързани с държавната политика в средносрочен и дългосрочен план с цел създаване на независима енергийна система и енергийните мрежи, които ще бъдат създадени, както и на въпросите относно интегрирането на енергийната система на Република Молдова в европейската система; електрификация на потребителските сектори; данъчни стимули за водачите на електрически автомобили; ползите, предлагани от държавата на физическите лица при използване на слънчеви панели; и така нататък. Участниците получиха и подробности за ползите от представените програми за бизнеса и гражданите, възможностите за кандидатстване, специфичните технически условия, възможностите за съфинансиране, предлагани от партньорите за развитие.

ОЗИ призовава предприемачите да изпратят въпроси и предложения по тази тема по електронна поща svetlana.petrascu@chamber.md, да бъдат систематизирани и предлагани на компетентните институции.

Конференцията може да гледате тук https://bit.ly/3vcbuFI

Акцията бе подкрепена от Швейцарската агенция за развитие и сътрудничество (SDC) в рамките на Optimal Project – "Възможности чрез технологии и иновации в Молдова", осъществен от Helvetas Swiss Intercooperation.

 

---

Traducere Automata

Энергоэффективность – тема, представляющая большой интерес для отечественных предпринимателей

Торгово-промышленная палата Республики Молдова (ТПП Республики Молдова) организовала 22 декабря 2022 года конференцию «Повышение конкурентоспособности отечественных производителей посредством энергоэффективности».

Конференция стала площадкой для дискуссий между экономическими агентами, государственным сектором, научными кругами, международными организациями по вопросам повышения энергоэффективности, развития устойчивой возобновляемой энергетики и повышения конкурентоспособности отечественных производителей.

 По словам президента Cci Молдовы Серджиу ХАРЕА, по просьбе членов Палаты, которые сталкиваются с вызовами, связанными с экономическим кризисом и кризисом энергоресурсов, при поддержке Швейцарского агентства по развитию и сотрудничеству (SDC) в рамках оптимального проекта « Возможности через технологии и инновации в Молдове», осуществляемого Helvetas Swiss Intercooperation , было организовано мероприятие для обсуждения и выявления потребностей предпринимателей в целях разработки новых программ поддержки в области энергоэффективности и отбора потенциальных бенефициаров.

«Дата нашей конференции совпадает с профессиональным праздником «День энергетика», который отмечается ежегодно 22 декабря, согласно Постановлению Правительства Республики Молдова 1478/2003.

У нас есть много тем, которые мы хотим обсудить с государственными органами, чтобы вместе мы могли определить решения для поддержки бизнес-среды в условиях кризиса.

С ростом цен на природный газ цены на природный газ начали расти на международном уровне во всех областях, включая электроэнергию. Это оказывает большое влияние на производителей, предпринимателей, интересы которых представляет ТПП Республики Молдова. Ежедневно мы получаем сообщения и просьбы об оказании информационной поддержки и содействии диалогу с органами государственной власти с целью определения решений поддержки экономических агентов.

Чтобы внести свой вклад в развитие мощностей в области энергоэффективности, СКК Республики Молдова запустил новую редакцию практического учебного проекта «EUREM – European Energy Manager», который состоится в период с февраля по июнь 2023 года. Курс EUREM предназначен для специалистов предприятий, имеющих опыт работы в области энергетики, строительства или архитектуры и является частью успешной сети для европейских энергетических менеджеров, которая регулярно проводится в 30 странах мира. В Республике Молдова EUREM организуется Торгово-промышленной палатой Республики Молдова с 2011 года.

6 февраля 2023 года мы запустим новый учебный курс EUREM KIC. После этого курса обученные менеджеры будут тренировать необходимые навыки, и возьмут на себя немецкую практику в области энергетики. Мы ждем, когда заинтересованные лица зарегистрируются в Центре обучения предпринимательству КИЦ», - отметил Президент ТПП.

 По словам Константина БОРОСАНА, государственного секретаря Министерства инфраструктуры и регионального развития (MIDR), Республика Молдова является энергетически уязвимой страной, и теперь у нас есть возможность увеличить, повысить энергоемкость. «Мы очень ценим ваши усилия. продвигать все, что означает энергоэффективность. Об усилиях властей хотелось бы отметить, что было проведено несколько мероприятий, уже запущен проект «Энергоэффективность в Республике Молдова». В пятницу, 23 декабря, в штаб-квартире MIDR будут организованы дебаты по концепции электрической стратегии, поэтому мы приглашаем заинтересованных лиц посмотреть это мероприятие", - сказал госсекретарь.

Представители министерства представили проект концепции энергетической стратегии Молдовы до 2050 года – программный документ, который передает видение правительства и устанавливает приоритеты в энергетическом секторе с учетом текущих глобальных и региональных вызовов.

Документ основан на ряде стратегических целей, среди которых: повышение энергетической безопасности; развитие конкурентных энергетических рынков и региональной интеграции; содействие энергоэффективности; развитие устойчивой возобновляемой энергетики; защита потребителей. 

В ходе конференции более 70 экономических агентов были проинформированы о программах поддержки со стороны государства и партнеров по развитию.

Так, директор Института энергетики Михай ТИРСУ выступил на мероприятии с докладом о повышении энергетической безопасности Республики Молдова путем внедрения инновационных систем тригенерации и использования возобновляемых солнечных ресурсов для получения электроэнергии, тепла и холода. Эта тема представляет повышенный интерес для нашей страны, в современных условиях, когда большинство граждан и предприятий не могут позволить себе использование солнечной энергии из-за высокой стоимости выработки электроэнергии, горячей воды и холодных систем, которые включают в себя несколько устройств и не обеспечивают энергетическую независимость. Эти системы могут применяться в семейных домах, многоквартирных домах, общественных зданиях, промышленных предприятиях, теплицах, овощных и фруктовых сушилках, птицеводах, животных и рыбах.

Вице-президент Организации по развитию предпринимательства (ОПР) Марин ГЕНЧУ рассказал о государственных программах, в том числе о Программе реконструкции и энергоэффективности МСБ. Программа направлена на повышение производительности малых и средних предприятий, замещение неэффективного технического оборудования/техники современными технологическими решениями и оптимизацию производственных затрат путем реализации мероприятий по энергоэффективности.

Агентство по вмешательству и платежам в сельском хозяйстве (АИПА) также представило программы субсидирования установок на основе возобновляемых источников энергии, а именно  инвестиции, сделанные в строительство систем производства возобновляемой энергии и  закупку несельскохозяйственных систем, машин, оборудования и машин, включая системы производства и поставки энергии с использованием возобновляемых ресурсов.

Александр БОЛОГА, координатор проекта кредитной линии EU4Business-ЕБРР, проинформировал участников о поддержке, оказываемой молдавским компаниям для повышения эффективности и конкурентоспособности в этом секторе, и призвал экономических агентов использовать кредитную линию EU4Business-ЕБРР, которая создана для МСП, которые хотят модернизировать свои предприятия с целью перехода к зеленой экономике и приведения своих процессов и продуктов в соответствие с директивами ЕС  что способствует устойчивому развитию энергетики.

В ходе диалоговой сессии участники конференции получили ответы на вопросы, связанные с государственной политикой в среднесрочной и долгосрочной перспективе в целях создания независимой энергетической системы и энергетических сетей, которые будут созданы, а также на вопросы, касающиеся интеграции энергетической системы Республики Молдова в европейскую систему; электрификация потребительских секторов; налоговые льготы для водителей электромобилей; льготы, предлагаемые государством физическим лицам при использовании солнечных батарей; и так далее. Участники также получили подробную информацию о преимуществах программ, представленных для предприятий и граждан, возможностях применения, конкретных технических условиях, возможностях совместного финансирования, предлагаемых партнерами по развитию.

KIC призывает предпринимателей присылать вопросы и предложения по этой теме на электронную почту svetlana.petrascu@chamber.md, которые должны быть систематизированы и предложены компетентным учреждениям.

Конференцию можно посмотреть здесь https://bit.ly/3vcbuFI

Акция была поддержана Швейцарским агентством по развитию и сотрудничеству (SDC) в рамках проекта «Оптимальные возможности через технологии и инновации в Молдове», осуществляемого Helvetas Swiss Intercooperation.

 

---

Articol Original

„Aici, în R. Moldova, ne-au fost oferite toate condițiile pentru ca să ne simțim ca acasă …”

Tatiana M. are puțin peste 30 de ani și e originară din Odessa, Ucraina. Crește trei copii: pe Xiușa, Dima și Nikita. Pentru ea, Odessa este cel mai frumos oraș din lume. An e an își aștepta rudele din toată țara să vină la mare. Anul acesta nu știe ce va fi, nu știe nici măcar dacă va apuca să revină acasă...

Pe Tatiana am întâlnit-o pe holul centrului pentru refugiați din satul Cojușna. Este una dintre cele peste 90 de persoane refugiate din Ucraina care și-au găsit un adăpost în acest centru. Pentru că crește trei copiii beneficiază de o cameră separată: una modestă, cu câteva paturi și două mese la care micuții pot să-și facă lecțiile. Pentru Tatiana însă e mai mult decât suficient. După calvarul prin care a trecut în primele săptămâni ale războiului, fiind nevoită să se adăpostească la subsolul casei, a învățat să se mulțumească cu puținul pe care îl are.

Pe 24 februarie, 2022, ziua când Federația Rusă a invadat Ucraina, viața acestei familii „s-a oprit în loc”. A tot sperat că lucrurile vor reveni la normal, că bubuiturile se vor opri, că nu vor mai muri oameni... Nu a fost să fie. Când primele rachete au atins și regiunea Odessa, și-a luat copiii și a pornit încotro vedea cu ochii. Tot ce a agonisit o viață a încăput în câteva genți. Nu va uita niciodată cum o ardeau lacrimile de pe obraz în momentul în care a închis ușa casei.

„Drumul spre Republica Moldova nu trebuia să îmi ia mai multe de câteva ore. Noi însă am mers câteva zile. Înghețam de frig, copiii plângeau și abia reușeam să le găsesc ceva de-ale gurii. Tot drumul spre vamă am stat cu inima cât un ghem. Mergeam, de fapt, spre nicăieri. M-am liniștit un pic când am fost primită de voluntarii moldoveni de la frontieră. Doar atunci am înțeles că familia îmi este în siguranță”, își amintește Tatiana.

La vamă, Tatiana și familia ei a fost direcționată spre o biserică, apoi spre Centrul pentru refugiați din Cojușna, Strășeni. Astăzi e recunoscătoare pentru faptul că are unde să stea, că poate să-și ajute familia. Credea că nu se va reține pentru mult timp în Republica Moldova, însă realitatea este mai cruntă.

„Am învățat să trăim cu ziua de azi. Nu mai facem planuri pentru viitor. Cu ajutorul organizațiilor internaționale copii cei mai mare, Xiușa și Nikita învață la distanță, online. Ne-au fost oferite toate condițiile pentru ca să ne simțim ca acasă”, povestește Tatiana, frământându-și mâinile. Ea spune că seară de seară se roagă pentru pace. Și-ar dori ca, în scurt timp, coșmarul numit „război” să se încheie, iar ea să poată reveni acasă.

Centrul pentru refugiați din satul Cojușna, Strășeni, activează datorită sprijinului oferit de diverse organizații internaționale, între care și Consiliul Danez pentru Refugiați (DRC). La doar câteva săptămâni de la începerea războiului, prin intermediul AO „Institutum Virtutes Civilis”, DRC a susținut persoanele refugiate  în localități ale raioanelor Strășeni și Ialoveni. Au fost alese aceste două raioane pentru că, în martie 2022, găzduiau cel mai mare număr de refugiați. Lucrătoarea socială Axenia Stanchevici spune că, în prezent, centrul găzduiește peste 90 de refugiați și refugiate din Ucraina, dintre care o treime sunt copiii.

„Ne descurcăm cu ajutorul organizațiilor internaționale. Persoanelor refugiate le este oferit strictul necesar: haine, produse alimentare, medicamente ei. Unii și-au pierdut casele, alții pe cei dragi. Tocmai pentru a-i ajuta să depășească emoțiile negative, de două ori pe săptămână sunt vizitați de psihologi. Depunem tot efortul ca aici, la Cojușna, să nu ducă lipsă de nimic”, spune Axenia Stanchevici.

Consiliul Danez pentru Refugiați dezvoltă în Republica Moldova proiectul „Consolidarea efortului Moldovei în contextul crizei refugiaților”.  Managera proiectului, Gabriela Iordan, susține că asistența a fost oferită celor mai vulnerabile categorii de refugiați: persoane cu nevoi speciale, vârstnicilor, mamelor cu copii și persoanelor ale căror viață era în pericol din cauza problemelor de sănătate.

„Criza provocată de războiul din Ucraina ne-a determinat să ne revedem prioritățile. A trebuit să devenim mai flexibili, să rezolvăm probleme contra-cronometru, să depunem tot efortul pentru ca persoanele refugiate, și așa lovite greu de soartă, să depășească cât mai rapid greutățile la care erau expuse. Prin intermediul proiectului «Consolidarea efortului Moldovei în contextul crizei refugiaților» am procurat haine de iarnă pentru copii, am dotat Centrul de cazare al refugiaților gestionat de Biroul de Migrațiune și Azil al MAI cu mobilier și tehnică de uz casnic, am amenajat spații prietenoase pentru copiii refugiați. În ultimele luni am reușit să creăm o echipă cu suflet mare, care a învățat să ofere ajutor non-stop”, spune managera de proiect din cadrul AO „Institutum Virtutes Civilis”.

Gabriela Iordan atrage atenția, de asemenea, că în cadrul proiectului finanțat de Consiliul Danez pentru Refugiați, sunt susținuți voluntari din cadrul  inițiativei civice „Moldova pentru Pace”, care activează la punctele de trecere a hotarului moldo-ucrainean și oferă asistență directă refugiaților. În plus, prin intermediul proiectului sunt oferite prânzuri zilnice pentru zeci de voluntari care activează în depozitele care colectează și distribuie pachete cu ajutoare pentru persoanele refugiate din toată țara.

---

Traducere Automata

"Here, in Moldova, we have been offered all the conditions for us to feel at home ..."

Tatiana M. is just over 30 years old and is originally from Odessa, Ukraine. She is raising three children: Xiusha, Dima and Nikita. For her, Odessa is the most beautiful city in the world. Year by year he was waiting for relatives from all over the country to come to the seaside. This year he doesn't know what it's going to be, he doesn't even know if he's going to get back home...

I met Tatiana in the hallway of the refugee center in cojusna village. It is one of more than 90 refugees from Ukraine who have found shelter in this center. Because she raises three children benefit from a separate room: a modest one, with a few beds and two tables where the little ones can do their lessons. For Tatiana, however, it's more than enough. After the ordeal she went through in the first weeks of the war, being forced to take shelter in the basement of the house, she learned to be content with the little she had.

On February 24, 2022, the day when the Russian Federation invaded Ukraine, the life of this family "stopped in place." He kept hoping that things would return to normal, that the bangs would stop, that people would not die... It wasn't to be. When the first missiles also touched the Odessa region, he took his children and started where he could see eye to eye. Everything that amassed a lifetime fit into a few bags. She will never forget how the tears on her cheek burned the moment she closed the door of the house.

"The road to Moldova was not supposed to take me more than a few hours. But we went for a few days. I was freezing cold, the kids were crying, and I could barely find something of their mouths. All the way to customs I stood with my heart like a ball. I was actually going to nowhere. I calmed down a bit when I was received by the Moldovan volunteers at the border. Only then did I understand that my family is safe," Tatiana recalls.

At customs, Tatiana and her family were directed to a church, then to the Center for Refugees in Cojusna, Straseni. Today she is grateful that she has somewhere to stay, that she can help her family. He thought that he would not be retained for a long time in the Republic of Moldova, but the reality is more harsh.

"We learned to live with today. We no longer make plans for the future. With the help of international organizations the eldest children, Xiusha and Nikita learn remotely, online. We were given all the conditions to feel at home," says Tatiana, shaking her hands. She says that night after night she prays for peace. She would like the nightmare called "war" to end shortly, and she could return home.

The Center for Refugees from Cojusna village, Straseni, activates thanks to the support offered by various international organizations, including the Danish Refugee Council (DRC). Just a few weeks after the beginning of the war, through the NGO "Institutum Virtutes Civilis", the DRC supported the refugees  in the localities of straseni and Ialoveni districts. These two districts were chosen because, in March 2022, they hosted the largest number of refugees. Social worker Axenia Stanchevici says that the center currently hosts more than 90 refugees and refugees from Ukraine, a third of whom are children.

"We are doing well with the help of international organizations. Refugees are offered the bare necessities: clothes, food, medicines. Some have lost their homes, others their loved ones. Precisely to help them overcome negative emotions, twice a week they are visited by psychologists. We make every effort that here, in Cojusna, there is no lack of anything," says Axenia Stanchevici.

The Danish Refugee Council develops in the Republic of Moldova the project "Strengthening Moldova's effort in the context of the refugee crisis".  The project manager, Gabriela Iordan, claims that the assistance was provided to the most vulnerable categories of refugees: people with special needs, the elderly, mothers with children and people whose lives were in danger due to health problems.

"The crisis caused by the war in Ukraine has led us to review our priorities. We had to become more flexible, to solve problems against the clock, to make every effort so that the refugees, and so hard hit by fate, could overcome as quickly as possible the hardships to which they were exposed. Through the project "Strengthening Moldova's effort in the context of the refugee crisis", we have purchased winter clothes for children, we have equipped the Refugee Accommodation Center managed by the Bureau of Migration and Asylum of the MiA with furniture and household equipment, we have arranged friendly spaces for refugee children. In recent months we have managed to create a team with a big soul, which has learned to offer help non-stop", says the project manager of the NGO "Institutum Virtutes Civilis".

Gabriela Iordan also points out that within the project funded by the Danish Council for Refugees, volunteers from the  civic initiative "Moldova for Peace" are supported, which activates at the crossing points of the Moldovan-Ukrainian border and provides direct assistance to refugees. In addition, daily lunches are provided through the project for dozens of volunteers working in warehouses that collect and distribute aid packages for refugees across the country.

---

Traducere Automata

"Qui, in Moldavia, ci sono state offerte tutte le condizioni per sentirci a casa ..."

Tatiana M. ha poco più di 30 anni ed è originaria di Odessa, in Ucraina. Sta crescendo tre figli: Xiusha, Dima e Nikita. Per lei, Odessa è la città più bella del mondo. Anno dopo anno aspettava che i parenti di tutto il paese venissero al mare. Quest'anno non sa cosa sarà, non sa nemmeno se tornerà a casa...

Ho incontrato Tatiana nel corridoio del centro profughi nel villaggio di Cojusna. È uno degli oltre 90 rifugiati ucraini che hanno trovato rifugio in questo centro. Perché cresce tre bambini beneficiano di una stanza separata: una modesta, con pochi letti e due tavoli dove i più piccoli possono fare le loro lezioni. Per Tatiana, tuttavia, è più che sufficiente. Dopo il calvario che ha attraversato nelle prime settimane di guerra, essendo costretta a rifugiarsi nel seminterrato della casa, ha imparato ad accontentarsi del poco che aveva.

Il 24 febbraio 2022, il giorno in cui la Federazione Russa ha invaso l'Ucraina, la vita di questa famiglia "si è fermata sul posto". Continuava a sperare che le cose tornassero alla normalità, che i colpi si fermassero, che la gente non morisse... Non doveva esserlo. Quando i primi missili toccarono anche la regione di Odessa, prese i suoi figli e partì dove poteva vedere gli occhi negli occhi. Tutto ciò che ha accumulato una vita si adatta a poche borse. Non dimenticherà mai come le lacrime sulla sua guancia bruciarono nel momento in cui chiuse la porta di casa.

"La strada per la Moldavia non doveva richiedere più di qualche ora. Ma siamo andati per alcuni giorni. Avevo un freddo gelido, i bambini piangevano e riuscivo a malapena a trovare qualcosa delle loro bocche. Fino alla dogana sono rimasto con il cuore come una palla. In realtà non stavo andando da nessuna parte. Mi sono calmato un po' quando sono stato ricevuto dai volontari moldavi alla frontiera. Solo allora ho capito che la mia famiglia è al sicuro", ricorda Tatiana.

Alla dogana, Tatiana e la sua famiglia sono stati indirizzati a una chiesa, poi al Centro per i rifugiati di Cojusna, Straseni. Oggi è grata di avere un posto dove stare, di poter aiutare la sua famiglia. Pensava che non sarebbe stato trattenuto a lungo nella Repubblica di Moldova, ma la realtà è più dura.

"Abbiamo imparato a convivere con oggi. Non facciamo più progetti per il futuro. Con l'aiuto delle organizzazioni internazionali i figli maggiori, Xiusha e Nikita imparano a distanza, online. Ci sono state date tutte le condizioni per sentirci a casa", dice Tatiana, stringendole la mano. Dice che notte dopo notte prega per la pace. Vorrebbe che l'incubo chiamato "guerra" finisse a breve, e che potesse tornare a casa.

Il Centro per i rifugiati del villaggio di Cojusna, Straseni, si attiva grazie al sostegno offerto da varie organizzazioni internazionali, tra cui il Danish Refugee Council (RDC). Solo poche settimane dopo l'inizio della guerra, attraverso l'ONG "Institutum Virtutes Civilis", la RDC ha sostenuto i rifugiati  nelle località dei distretti di Straseni e Ialoveni. Questi due distretti sono stati scelti perché, nel marzo 2022, hanno ospitato il maggior numero di rifugiati. L'assistente sociale Axenia Stanchevici afferma che il centro ospita attualmente più di 90 rifugiati e rifugiati dall'Ucraina, un terzo dei quali sono bambini.

"Stiamo andando bene con l'aiuto delle organizzazioni internazionali. Ai rifugiati viene offerto il necessario necessario: vestiti, cibo, medicine. Alcuni hanno perso la casa, altri i loro cari. Proprio per aiutarli a superare le emozioni negative, due volte a settimana vengono visitati dagli psicologi. Facciamo ogni sforzo affinché qui, a Cojusna, non manchi nulla", afferma Axenia Stanchevici.

Il Consiglio danese per i rifugiati sviluppa nella Repubblica di Moldova il progetto "Rafforzare lo sforzo della Moldavia nel contesto della crisi dei rifugiati".  La responsabile del progetto, Gabriela Iordan, sostiene che l'assistenza è stata fornita alle categorie più vulnerabili di rifugiati: persone con bisogni speciali, anziani, madri con bambini e persone le cui vite erano in pericolo a causa di problemi di salute.

"La crisi causata dalla guerra in Ucraina ci ha portato a rivedere le nostre priorità. Dovevamo diventare più flessibili, risolvere i problemi contro il tempo, fare ogni sforzo affinché i profughi, così duramente colpiti dal destino, potessero superare il più rapidamente possibile le difficoltà a cui erano esposti. Attraverso il progetto "Rafforzare lo sforzo della Moldavia nel contesto della crisi dei rifugiati", abbiamo acquistato vestiti invernali per bambini, abbiamo dotato il Centro di accoglienza per rifugiati gestito dall'Ufficio Migrazione e Asilo del MiA con mobili e attrezzature domestiche, abbiamo organizzato spazi amichevoli per i bambini rifugiati. In questi mesi siamo riusciti a creare una squadra con una grande anima, che ha imparato a offrire aiuto senza sosta", afferma il project manager della ONG "Institutum Virtutes Civilis".

Gabriela Iordan sottolinea inoltre che all'interno del progetto finanziato dal Danish Council for Refugees, vengono sostenuti i volontari dell'iniziativa  civica "Moldova for Peace", che si attiva ai punti di attraversamento del confine moldavo-ucraino e fornisce assistenza diretta ai rifugiati. Inoltre, attraverso il progetto vengono forniti pranzi giornalieri per decine di volontari che lavorano nei magazzini che raccolgono e distribuiscono pacchetti di aiuti per i rifugiati in tutto il paese.

---

Traducere Automata

«Тут, в Молдові, нам запропонували всі умови, щоб ми відчували себе як вдома ...»

Тетяні Михайлівні трохи більше 30 років і вона родом з Одеси, Україна. Вона виховує трьох дітей: Сюшу, Діму і Микиту. Для неї Одеса - найкрасивіше місто в світі. Рік за роком він чекав, коли на морське узбережжя приїдуть родичі з усієї країни. Цього року він не знає, що це буде, навіть не знає, чи повернеться додому...

Я зустріла Тетяну в коридорі центру для біженців у селі Кожусна. Це один з понад 90 біженців з України, які знайшли притулок у цьому центрі. Тому що вона виховує трьох дітей з окремої кімнати: скромної, з кількома ліжками і двома столиками, де малюки можуть робити свої уроки. Для Тетяни, однак, цього більш ніж достатньо. Після важких випробувань, які вона пережила в перші тижні війни, будучи змушеною сховатися в підвалі будинку, вона навчилася задовольнятися малим, що у неї було.

24 лютого 2022 року, в день, коли Російська Федерація вторглася в Україну, життя цієї родини «зупинилося на місці». Він продовжував сподіватися, що все повернеться на круги своя, що чубчик припиниться, що люди не помруть... Цього не повинно було бути. Коли перші ракети також торкнулися Одеської області, він забрав своїх дітей і почав там, де міг бачити віч-на-віч. Все, що накопичувалося все життя, укладається в кілька мішків. Вона ніколи не забуде, як сльози на щоці горіли в той момент, коли вона зачинила двері будинку.

"Дорога до Молдови не повинна була зайняти у мене більше кількох годин. Але ми поїхали на кілька днів. Я мерзла, діти плакали, і я ледве міг знайти щось із їхніх уст. Аж до звичаїв я стояв серцем, як куля. Я насправді збирався в нікуди. Я трохи заспокоївся, коли мене прийняли молдавські добровольці на кордоні. Тільки тоді я зрозуміла, що моя сім'я в безпеці», – згадує Тетяна.

На митниці Тетяну з сім'єю направили до церкви, потім до Центру біженців у Коюсні, Страшені. Сьогодні вона вдячна, що їй є де зупинитися, що вона може допомогти своїй родині. Він думав, що його довго не утримають в Республіці Молдова, але реальність більш сувора.

«Ми навчилися жити з сьогоднішнім днем. Ми більше не будуємо планів на майбутнє. За допомогою міжнародних організацій старші діти, Сюша і Микита навчаються дистанційно, онлайн. Нам дали всі умови, щоб ми відчували себе як вдома", - каже Тетяна, потискуючи руки. Вона каже, що вночі молиться про мир. Вона хотіла б, щоб кошмар під назвою «війна» незабаром закінчився, і вона могла б повернутися додому.

Центр для біженців із села Коюсна, Страшені, активізується завдяки підтримці, яку пропонують різні міжнародні організації, включаючи Данську раду у справах біженців (ДРК). Всього через кілька тижнів після початку війни через ГО «Institutum Virtutes Civilis» ДРК підтримала біженців  в населених пунктах районів Страсені і Яловені. Ці два райони були обрані тому, що в березні 2022 року вони приймали найбільшу кількість біженців. Соціальна працівниця Axenia Stanchevici каже, що наразі центр приймає понад 90 біженців та біженців з України, третина з яких – діти.

«У нас все добре за допомогою міжнародних організацій. Біженцям пропонують предмети першої необхідності: одяг, їжу, медикаменти. Одні втратили свої будинки, інші - близькі. Саме для того, щоб допомогти їм подолати негативні емоції, двічі на тиждень їх відвідують психологи. Ми докладаємо всіх зусиль, щоб тут, в Коюсні, нічого не бракувало», – каже Аксенія Станчевічі.

Данська рада у справах біженців розробляє в Республіці Молдова проект «Посилення зусиль Молдови в умовах кризи біженців».  Керівник проекту Габріела Іордан стверджує, що допомога надавалася найбільш вразливим категоріям біженців: людям з особливими потребами, людям похилого віку, матерям з дітьми і людям, чиє життя опинилося в небезпеці через проблеми зі здоров'ям.

«Криза, спричинена війною в Україні, змусила нас переглянути наші пріоритети. Треба було стати більш гнучкими, вирішувати проблеми проти годинника, докладати максимум зусиль, щоб біженці, і так сильно постраждали від долі, могли якомога швидше подолати ті негаразди, яким вони піддавалися. Завдяки проекту «Посилення зусиль Молдови в умовах кризи біженців» ми придбали зимовий одяг для дітей, обладнали Центр розміщення біженців під управлінням Бюро міграції та притулку МіА меблями, ми облаштували дружні простори для дітей-біженців. За останні місяці нам вдалося створити команду з великою душею, яка навчилася пропонувати допомогу нон-стоп», – розповідає керівник проєкту ГО «Institutum Virtutes Civilis».

Габріела Йордан також зазначає, що в рамках проекту, що фінансується Данською радою у справах біженців, підтримуються волонтери з  громадської ініціативи «Молдова за мир», яка активізується в пунктах пропуску молдовсько-українського кордону та надає пряму допомогу біженцям. Крім того, щоденні обіди надаються в рамках проекту для десятків волонтерів, які працюють на складах, які збирають і розподіляють пакети допомоги біженцям по всій країні.

---

Traducere Automata

"Тук, в Молдова, ни бяха предложени всички условия, за да се чувстваме като у дома си..."

Татяна М. е на малко над 30 години и е родом от Одеса, Украйна. Тя отглежда три деца: Сюша, Дима и Никита. За нея Одеса е най-красивият град в света. Година след година той чакаше роднини от цялата страна да дойдат на морския бряг. Тази година той не знае какво ще бъде, дори не знае дали ще се върне у дома...

Срещнах Татяна в коридора на бежанския център в село Коджусна. Той е един от повече от 90 бежанци от Украйна, които са намерили подслон в този център. Защото отглежда три деца, които се възползват от отделна стая: скромна, с няколко легла и две маси, където малките могат да правят уроците си. За Татяна обаче това е повече от достатъчно. След изпитанието, през което преминала през първите седмици на войната, принудена да се подслони в мазето на къщата, тя се научила да се задоволява с малкото, което имала.

На 24 февруари 2022 г., денят, в който Руската федерация нахлу в Украйна, животът на това семейство "спря на място". Продължаваше да се надява, че нещата ще се нормализират, че бретонът ще спре, че хората няма да умрат... Не трябваше да бъде. Когато първите ракети също докоснаха района на Одеса, той взе децата си и започна там, където можеше да вижда очи в очи. Всичко, което е натрупало цял живот, се побира в няколко торби. Тя никога няма да забрави как сълзите по бузата й изгоряха в момента, в който затвори вратата на къщата.

"Пътят до Молдова не трябваше да ми отнема повече от няколко часа. Но отидохме няколко дни. Бях смразяващо студена, децата плачеха и едва успявах да намеря нещо от устата им. По целия път до митницата стоях със сърцето си като топка. Всъщност нямаше да стигна до никъде. Успокоих се малко, когато бях приет от молдовските доброволци на границата. Едва тогава разбрах, че семейството ми е в безопасност", спомня си Татяна.

На митницата Татяна и семейството й са насочени към църква, а след това към Центъра за бежанци в Кожусна, Страсени. Днес тя е благодарна, че има къде да отседне, че може да помогне на семейството си. Той смяташе, че няма да бъде задържан дълго време в Република Молдова, но реалността е по-сурова.

"Научихме се да живеем с днешния ден. Вече не правим планове за бъдещето. С помощта на международни организации най-големите деца, Xiusha и Nikita учат дистанционно, онлайн. Бяха ни дадени всички условия да се чувстваме като у дома си", казва Татяна, стискайки ръце. Тя казва, че нощ след нощ се моли за мир. Тя би искала кошмарът, наречен "война", да свърши скоро и тя може да се върне у дома.

Центърът за бежанци от село Коюсна, Страсени, се активира благодарение на подкрепата, предлагана от различни международни организации, включително Датския съвет за бежанците (ДРК). Само няколко седмици след началото на войната, чрез неправителствената организация "Institutum Virtutes Civilis", ДРК подкрепя бежанците  в населените места на областите Щрасени и Яловени. Тези две области бяха избрани, защото през март 2022 г. те приютиха най-голям брой бежанци. Социалният работник Аксения Станчевичи казва, че в момента центърът е домакин на повече от 90 бежанци и бежанци от Украйна, една трета от които са деца.

"Справяме се добре с помощта на международни организации. На бежанците се предлагат най-необходимото: дрехи, храна, лекарства. Някои са загубили домовете си, други близките си. Именно за да им помогне да преодолеят негативните емоции, два пъти седмично те се посещават от психолози. Полагаме всички усилия, че тук, в Коюсна, не липсва нищо", казва Аксения Станчевичи.

Датският съвет за бежанците разработва в Република Молдова проекта "Засилване на усилията на Молдова в контекста на бежанската криза".  Ръководителят на проекта Габриела Йордан твърди, че помощта е била предоставена на най-уязвимите категории бежанци: хора със специални нужди, възрастни хора, майки с деца и хора, чийто живот е бил в опасност поради здравословни проблеми.

"Кризата, причинена от войната в Украйна, ни накара да преразгледаме приоритетите си. Трябваше да станем по-гъвкави, да решаваме проблемите срещу часовника, да полагаме всички усилия, за да могат бежанците, и толкова силно засегнати от съдбата, да преодолеят възможно най-бързо трудностите, на които бяха изложени. Чрез проекта "Укрепване на усилията на Молдова в контекста на бежанската криза" закупихме зимни дрехи за деца, оборудвахме Центъра за настаняване на бежанци, управляван от Бюрото по миграция и убежище на МИА, с мебели и домакинско оборудване, уредихме приятелски пространства за децата бежанци. През последните месеци успяхме да създадем екип с голяма душа, който се научи да предлага помощ нон-стоп", казва ръководителят на проекта на неправителствената организация "Institutum Virtutes Civilis".

Габриела Йордан посочва още, че в рамките на проекта, финансиран от Датския съвет за бежанците, се подкрепят доброволци от  гражданската инициатива "Молдова за мир", която се активира на пропускателните пунктове на молдовско-украинската граница и предоставя пряка помощ на бежанците. Освен това чрез проекта се осигуряват ежедневни обяди за десетки доброволци, работещи в складове, които събират и раздават пакети с помощи за бежанците в цялата страна.

---

Traducere Automata

«Здесь, в Молдове, нам предложили все условия для того, чтобы мы чувствовали себя как дома...»

Татьяне М. чуть больше 30 лет, она родом из Одессы, Украина. Она воспитывает троих детей: Кюша, Диму и Никиту. Для нее Одесса – самый красивый город в мире. Год за годом он ждал родственников со всей страны, чтобы приехать на море. В этом году он не знает, что это будет, он даже не знает, вернется ли он домой...

Я познакомился с Татьяной в коридоре центра для беженцев в деревне Кожушна. Это один из более чем 90 беженцев из Украины, которые нашли убежище в этом центре. Потому что она воспитывает троих детей, польза от отдельной комнаты: скромной, с несколькими кроватями и двумя столами, где малыши могут делать свои уроки. Для Татьяны, однако, этого более чем достаточно. После испытаний, которые она пережила в первые недели войны, будучи вынужденной укрыться в подвале дома, она научилась довольствоваться тем малым, что у нее было.

24 февраля 2022 года, в день, когда Российская Федерация вторглась в Украину, жизнь этой семьи «остановилась на месте». Он продолжал надеяться, что все вернется на круги своя, что удар прекратится, что люди не умрут... Этому не суждено было случиться. Когда первые ракеты также коснулись Одесской области, он взял своих детей и отправился туда, где мог видеть глаза в глаза. Все, что накопилось за всю жизнь, уместилось в нескольких сумках. Она никогда не забудет, как слезы на ее щеке горели в тот момент, когда она закрыла дверь дома.

«Дорога в Молдову не должна была занять у меня больше нескольких часов. Но мы поехали на несколько дней. Мне было холодно, дети плакали, и я едва мог найти что-то из их ртов. Всю дорогу до таможни я стоял сердцем, как шар. Я на самом деле шел в никуда. Я немного успокоился, когда меня приняли молдавские волонтеры на границе. Только тогда я поняла, что моя семья в безопасности», — вспоминает Татьяна.

На таможне Татьяну и ее семью направили в церковь, затем в Центр по делам беженцев в Кожусне, Страшены. Сегодня она благодарна за то, что ей есть где остановиться, что она может помочь своей семье. Он думал, что его не задержат надолго в Республике Молдова, но реальность более жесткая.

«Мы научились жить с сегодняшним днем. Мы больше не строим планов на будущее. С помощью международных организаций старшие дети, Кюша и Никита учатся дистанционно, онлайн. Нам дали все условия, чтобы чувствовать себя как дома», — рассказывает Татьяна, пожимая ей руки. Она говорит, что ночь за ночью она молится о мире. Она хотела бы, чтобы кошмар под названием «война» закончился в ближайшее время, и она могла бы вернуться домой.

Центр для беженцев из деревни Кожушна, Страшень, активизируется благодаря поддержке, предлагаемой различными международными организациями, включая Датский совет по делам беженцев (ДРК). Всего через несколько недель после начала войны через НПО «Institutum Virtutes Civilis» ДРК оказала поддержку беженцам  в населенных пунктах Страшенского и Яловенского районов. Эти два района были выбраны потому, что в марте 2022 года они приняли наибольшее количество беженцев. Социальный работник Аксеня Станчевичи говорит, что в настоящее время центр принимает более 90 беженцев и беженцев из Украины, треть из которых – дети.

«У нас все хорошо с помощью международных организаций. Беженцам предлагают самое необходимое: одежду, еду, медикаменты. Некоторые потеряли свои дома, другие своих близких. Именно для того, чтобы помочь им преодолеть негативные эмоции, два раза в неделю их посещают психологи. Мы прилагаем все усилия, чтобы здесь, в Кожушне, не было недостатка ни в чем», — говорит Аксения Станчевичи.

Датский совет по делам беженцев развивает в Республике Молдова проект «Укрепление усилий Молдовы в контексте кризиса беженцев».  Руководитель проекта Габриэла Иордан утверждает, что помощь была оказана наиболее уязвимым категориям беженцев: людям с особыми потребностями, пожилым людям, матерям с детьми и людям, чья жизнь оказалась в опасности из-за проблем со здоровьем.

«Кризис, вызванный войной в Украине, заставил нас пересмотреть наши приоритеты. Мы должны были стать более гибкими, решать проблемы вопреки часам, прилагать все усилия, чтобы беженцы, и так сильно пострадавшие от судьбы, могли как можно быстрее преодолеть тяготы, которым они подвергались. В рамках проекта «Укрепление усилий Молдовы в контексте кризиса беженцев» мы закупили зимнюю одежду для детей, оснастили Центр размещения беженцев, управляемый Бюро миграции и убежища МИА, мебелью и бытовым инвентарем, обустроили дружественные пространства для детей-беженцев. За последние месяцы нам удалось создать команду с большой душой, которая научилась предлагать помощь нон-стоп», — говорит руководитель проекта ОО «Институт Virtutes Civilis».

Габриэла Иордан также отмечает, что в рамках проекта, финансируемого Датским советом по делам беженцев, поддерживаются волонтеры  гражданской инициативы «Молдова за мир», которая активизируется в пунктах пропуска молдавско-украинской границы и оказывает прямую помощь беженцам. Кроме того, в рамках проекта предоставляются ежедневные обеды для десятков волонтеров, работающих на складах, которые собирают и распределяют пакеты помощи для беженцев по всей стране.